Chào hỏi và các câu lịch sự trong tiếng Nhật
Lời chào trong tiếng Nhật thay đổi theo thời điểm trong ngày, người đối diện và hoàn cảnh: ra khỏi nhà, trở về, bắt đầu bữa ăn, bước vào văn phòng. Nhiều câu có hai dạng, dạng thân mật dùng với bạn bè và người nhà, dạng lịch sự có thêm ございます hoặc なさい: おはよう và おはようございます, ありがとう và ありがとうございます.
Đọc toàn bộ phần giới thiệu
Người Nhật thường chào nhau bằng một cái cúi đầu hoặc cúi người nhẹ, gọi là お辞儀 (おじぎ), thay vì bắt tay; cúi càng sâu thì càng thể hiện sự kính trọng.
- 29 từ
- 19 từ có trong danh sách JLPT
- 6 câu trong truyện của hinoko
Phần lớn lời chào được dạy ngay từ những bài đầu tiên, nhưng danh sách JLPT của Jonathan Waller, nguồn mà hinoko dựa theo, xếp 16 từ trong trang này vào cấp độ cao hơn N5, trong đó có こんにちは (N3), ありがとう (N3) và おはよう (N2). Nhãn trên mỗi từ cho biết cấp độ của từ trong các danh sách đó, không phải thời điểm nên học từ ấy.
Chào buổi sáng, chào buổi tối, chúc ngủ ngon
- おはようございます chào buổi sáng (lịch sự)
- おはよう chào buổi sáng (thân mật)
- こんにちは xin chào (dùng vào ban ngày)
- こんばんは chào buổi tối
- おやすみなさい chúc ngủ ngon (nói trước khi đi ngủ)
- さようなら tạm biệt
おはようございます (“chào buổi sáng”), こんにちは (“xin chào”, dùng vào ban ngày), こんばんは (“chào buổi tối”), おやすみなさい (“chúc ngủ ngon”, nói trước khi đi ngủ). Giữa bạn bè hoặc trong gia đình, các câu này được rút gọn: おはよう, おやすみ. こんにちは và こんばんは viết bằng は nhưng đọc là “wa”, vì đây vốn là trợ từ chủ đề.
さようなら vẫn được dùng, nhưng ít hơn bạn nghĩ: câu này nghe như một lời từ biệt khá trang trọng. Học sinh nói câu này với thầy cô vào cuối buổi học; giữa bạn bè, người ta nói じゃあね hoặc またね (“hẹn gặp lại”), còn ở nơi làm việc thì nói 失礼します hoặc お疲れさまです.
Cảm ơn và xin lỗi
- ありがとう cảm ơn
- ありがとうございます cảm ơn rất nhiều (lịch sự)
- どうも cảm ơn (nói gọn)どうも ありがとう = “cảm ơn rất nhiều”
- どういたしまして “không có gì” (đáp lại lời cảm ơn)
- すみません xin lỗi, cho tôi hỏi
- ごめんなさい tôi xin lỗi
- ごめん xin lỗi (giữa những người thân quen)
ありがとう (“cảm ơn”) trở nên lịch sự hơn khi thêm ございます: ありがとうございます. Để cảm ơn một việc người khác đã làm xong, người ta thường dùng dạng quá khứ: ありがとうございました. どうも đứng một mình là lời cảm ơn nhanh, còn どうも ありがとう là “cảm ơn nhiều”. Câu đáp là どういたしまして (“không có gì”), nhưng chỉ nói いいえ (“không có gì đâu”) thì phổ biến hơn.
すみません dùng được trong rất nhiều tình huống: “xin lỗi” khi làm phiền ai đó, “anh ơi”, “chị ơi” khi gọi nhân viên phục vụ, và cả “cảm ơn” khi ai đó đã mất công vì bạn. ごめんなさい là lời xin lỗi thật sự, chủ yếu dùng giữa những người thân quen, còn ごめん là dạng thân mật của nó.
Khi ra khỏi nhà, khi về nhà, khi ngồi vào bàn ăn
- いってきます “con đi đây ạ!” (khi ra khỏi nhà)
- いってらっしゃい “đi cẩn thận nhé!”, “lát gặp lại nhé!” (nói với người sắp ra khỏi nhà)
- ただいま “con về rồi đây!” (khi về đến nhà)
- おかえりなさい “con về rồi à!” (nói với người vừa về nhà)
- いただきます câu nói trước khi ăn (≈ “mời cả nhà ăn cơm”nghĩa đen là “tôi xin kính nhận”)
- ごちそうさまでした cảm ơn vì bữa ăn (nói sau khi ăn)
Những câu này tạo nên nhịp sống của mỗi gia đình. Khi ra khỏi nhà: いってきます (“con đi đây ạ”, nghĩa đen là “tôi đi rồi sẽ về”), và người ở nhà đáp いってらっしゃい (“đi cẩn thận nhé”, nghĩa đen là “đi rồi về nhé”). Khi về đến nhà: ただいま (“con về rồi đây”), và câu đáp là おかえりなさい, hoặc おかえり giữa người trong nhà (“con về rồi à”).
Ở bàn ăn, người Nhật nói いただきます trước khi ăn và ごちそうさまでした sau khi ăn, ngay cả khi ở nhà, thường kèm động tác chắp hai tay.
Khi gặp mặt, ở nơi làm việc, trong cửa hàng
- はじめまして rất vui được gặp bạn (khi gặp lần đầu)
- よろしくお願いします “rất vui được làm quen”, “mong được giúp đỡ” (khi giới thiệu bản thân hoặc khi nhờ ai việc gì)
- お願いします làm ơn, xin vui lòng
- どうぞ xin mờiđây ạ; cứ tự nhiên
- お元気ですか “bạn có khỏe không?” (nói với người lâu ngày không gặp)
- お疲れさまです “anh, chị đã vất vả rồi” (giữa đồng nghiệp, dùng để chào hoặc tạm biệt)
- 失礼します “xin phép” (khi vào hoặc rời khỏi phòng)“tạm biệt” (khi ra về, khi kết thúc cuộc gọi)
- おめでとう chúc mừng!たんじょうび おめでとう = “chúc mừng sinh nhật”
- もしもし a lô (khi nói điện thoại)
- いらっしゃいませ xin chào quý khách! (trong cửa hàng, nhà hàng, khi khách bước vào)
Khi gặp ai đó lần đầu: はじめまして (“rất vui được gặp bạn”), rồi nói tên mình, sau đó là よろしく お願いします (“rất vui được làm quen”, nghĩa đen là “xin hãy đối xử tốt với tôi”), câu này cũng được dùng mỗi khi nhờ ai việc gì. お願いします đứng một mình nghĩa là “làm ơn” khi yêu cầu điều gì; còn どうぞ là “xin mời” khi mời hoặc nhường ai đó. お元気ですか (“bạn có khỏe không?”) dùng với người lâu ngày không gặp, không phải câu chào hằng ngày, còn おめでとう (ございます) dùng để chúc mừng. さん đặt sau tên người khác, không bao giờ đặt sau tên mình: ai được gọi là san, ai được gọi là sama.
Một bài tự giới thiệu (自己紹介, jikoshōkai) đầy đủ trong năm câu: はじめまして。マリアです。ブラジルから来ました。日本語を勉強しています。どうぞよろしくお願いします。 Nghĩa là: “Rất vui được gặp bạn. Tôi là Maria. Tôi đến từ Brazil. Tôi đang học tiếng Nhật. Rất vui được làm quen.” Sau tên của mình chỉ thêm です, không thêm さん. Ở nơi làm việc, người ta nêu tên công ty trước và dùng cách nói khiêm nhường của “tên là”: 田中と申します (“tôi tên là Tanaka”).
Ở nơi làm việc, お疲れさまです (“anh, chị đã vất vả rồi”) vừa là lời chào vừa là lời tạm biệt giữa đồng nghiệp, còn 失礼します (“xin phép”) được nói khi vào hoặc rời khỏi một căn phòng. Khi nhấc máy điện thoại, người ta nói もしもし (“a lô”). Trong cửa hàng và nhà hàng, nhân viên chào mọi khách bằng いらっしゃいませ (“xin chào quý khách”), và khách không cần đáp lại, cùng lắm là gật đầu nhẹ.
Từng từ một
Cách nói, cách viết và cách dùng của từng từ, kèm thể lịch sự và câu trong truyện của hinoko.
Cách nói xin chào bằng tiếng Nhật: こんにちは (konnichiwa)
“Xin chào” trong tiếng Nhật là こんにちは (konnichiwa), lời chào vào ban ngày. Buổi sáng, hãy nói おはようございます (ohayō gozaimasu); buổi tối, こんばんは (konbanwa).
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| おはようございます | ohayō gozaimasu | Chào buổi sáng, đến khoảng 10 hoặc 11 giờ. |
| こんばんは | konbanwa | Chào buổi tối, khi trời đã tối. |
| もしもし | moshimoshi | “A lô” khi gọi điện. |
| はじめまして | hajimemashite | Rất vui được làm quen, khi gặp lần đầu. |
| お久しぶりです | おひさしぶりですohisashiburi desu | Lâu rồi không gặp (lịch sự); thân mật: 久しぶり. |
| いらっしゃいませ | irasshaimase | Xin chào quý khách, lời nhân viên cửa hàng và nhà hàng cất lên. |
Tìm hiểu thêm về こんにちは
Vì sao こんにちは kết thúc bằng は
こんにちは đọc là konnichiwa, nhưng chữ kana cuối là は chứ không phải わ. Lời chào này vốn là phần đầu của một câu dài hơn, 今日は… (“hôm nay…”, như trong “hôm nay bạn thế nào?”), và は là trợ từ chủ đề, luôn đọc là wa. こんばんは (konbanwa) cũng vậy, từ 今晩は, “tối nay…”.
Viết こんにちわ là lỗi thường gặp, kể cả ở người Nhật khi nhắn tin thân mật, nhưng cách viết chuẩn vẫn giữ は.
Cách phát âm konnichiwa
Hãy đếm năm nhịp: ko-n-ni-chi-wa. ん là một nhịp riêng, nên âm n được giữ lâu hơn một chút: konnichiwa, không phải “konichiwa”. Giữ giọng khá đều, không nhấn mạnh vào âm tiết nào.
Khi nào nên nói, khi nào không
こんにちは dùng vào ban ngày, từ cuối buổi sáng đến chập tối, với những người ngoài nhóm thân thiết của bạn: hàng xóm, người bán hàng, hướng dẫn viên, người bạn gặp trên đường núi. Trước khoảng mười hay mười một giờ sáng, hãy nói おはようございます; sau khi trời tối, こんばんは.
Người Nhật hiếm khi nói こんにちは với người trong nhà, và ở nơi làm việc, đồng nghiệp chào nhau bằng お疲れ様です (otsukaresama desu) thay vì konnichiwa, vì ở đó konnichiwa có thể nghe xa cách. Khi gọi điện, từ đầu tiên là もしもし (moshimoshi).
Những lời chào khác bạn sẽ cần
Khi gặp ai lần đầu, hãy bắt đầu bằng はじめまして (hajimemashite, “rất vui được làm quen”). Sau một thời gian dài không gặp, hãy nói お久しぶりです (ohisashiburi desu, “lâu rồi không gặp”). Với bạn thân, một câu おはよう vào buổi sáng, hoặc chỉ cần gọi tên người đó, thường là đủ.
Trong cửa hàng hay nhà hàng, nhân viên cất tiếng chào いらっしゃいませ (irasshaimase, “xin chào quý khách”). Bạn không cần đáp lại bằng konnichiwa: gật đầu hoặc mỉm cười là đủ.
Những lỗi thường gặp
Các lỗi hay gặp: nói konnichiwa vào sáng sớm, viết thành こんにちわ, và chào thầy cô hoặc cấp trên bằng konnichiwa khi hoàn cảnh cần おはようございます hoặc お疲れ様です. Lời chào thường đi kèm một cái cúi đầu nhẹ: trong đời sống hằng ngày không cần cúi sâu.
Chào buổi sáng bằng tiếng Nhật: おはよう (ohayō)
“Chào buổi sáng” trong tiếng Nhật là おはようございます (ohayō gozaimasu), thể lịch sự, hoặc đơn giản là おはよう (ohayō) với người nhà và bạn bè.
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| おはようございます | ohayō gozaimasu | Lịch sự: với thầy cô, đồng nghiệp, hàng xóm. |
| おはよ | ohayo | Rất thân mật, giữa bạn thân. |
| こんにちは | konnichiwa | Xin chào, từ cuối buổi sáng đến chập tối. |
| おやすみなさい | oyasuminasai | Chúc ngủ ngon, trước khi đi ngủ; thân mật: おやすみ. |
| 行ってきます | いってきますittekimasu | “Con đi đây”, nói khi ra khỏi nhà. |
| 行ってらっしゃい | いってらっしゃいitterasshai | Câu đáp lại 行ってきます: “đi cẩn thận nhé”. |
Tìm hiểu thêm về おはよう
Ohayō hay ohayō gozaimasu?
おはよう là dạng thân mật: nói với người nhà, bạn bè, bạn cùng lớp. おはようございます là thể lịch sự, dùng với thầy cô, đồng nghiệp, hàng xóm và bất kỳ ai bạn nói chuyện bằng です và ます. Giữa bạn thân, bạn cũng sẽ nghe một tiếng おはよ ngắn gọn.
Khác với こんにちは, おはよう được dùng trong nhà: bố mẹ và con cái nói với nhau mỗi sáng.
Ohayō nghĩa là gì
おはよう bắt nguồn từ 早い (hayai, “sớm”): お早くございます, “sớm quá”, trở thành おはようございます, lời lịch sự dành cho người dậy sớm. Cách viết kanji お早う rất hiếm; người ta viết bằng hiragana.
Hãy đọc o-ha-yō, với âm ō dài ở cuối, rồi go-za-i-ma-su với âm u cuối gần như không nghe thấy: ohayō gozaimas.
Nói được đến mấy giờ?
Trong đời sống hằng ngày, おはようございます được nói đến khoảng mười hoặc mười một giờ sáng; sau đó người ta chuyển sang こんにちは. Nhưng quy tắc này không cứng nhắc: ở nhiều nơi làm việc, đây đơn giản là lời chào đầu tiên khi bạn đến.
Trong ngành truyền hình, sân khấu và âm nhạc, ở nhà hàng và nhiều công việc làm thêm, người ta nói おはようございます cả vào buổi tối khi bắt đầu ca làm. Khi đó câu này có nghĩa “xin chào, ngày làm việc của tôi bắt đầu” hơn là “trời đang sáng”.
Những lời chào khác trong ngày
Buổi tối, người ta nói こんばんは (konbanwa). Trước khi đi ngủ là おやすみなさい (oyasuminasai), hoặc おやすみ giữa những người thân thiết.
Khi ra khỏi nhà vào buổi sáng, bạn nói 行ってきます (ittekimasu, “con đi đây”), và người nhà đáp 行ってらっしゃい (itterasshai, “đi cẩn thận nhé”).
Những lỗi thường gặp
Một câu おはよう trống không với thầy cô hoặc cấp trên nghe quá thân mật: hãy thêm ございます. Đáp おはようございます bằng こんにちは cũng nghe lạ: hãy đáp lại bằng chính lời chào đó. Và đừng dịch “chào buổi sáng” từng chữ: chỉ cần おはようございます là đủ.
Chúc ngủ ngon trong tiếng Nhật: おやすみ (oyasumi) và lời chào buổi tối
“Chúc ngủ ngon” trong tiếng Nhật là おやすみなさい (oyasumi nasai), hoặc đơn giản là おやすみ (oyasumi) với người nhà và bạn bè. Để chào ai đó vào buổi tối, hãy nói こんばんは (konbanwa), “chào buổi tối”.
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| おやすみなさい | oyasumi nasai | Chúc ngủ ngon lịch sự: chủ nhà, thầy cô, đồng nghiệp. |
| こんばんは | konbanwa | Chào buổi tối: lời chào khi gặp ai đó sau khi trời tối. |
| また明日 | またあしたmata ashita | Mai gặp nhé: khi chia tay vào buổi tối. |
| お先に失礼します | おさきにしつれいしますosaki ni shitsurei shimasu | Ở nơi làm việc: khi về trước đồng nghiệp. |
Tìm hiểu thêm về おやすみ
Oyasumi hay oyasumi nasai?
おやすみ mang sắc thái thân mật: nói với người nhà, người yêu, bạn bè hoặc trong tin nhắn đêm khuya. おやすみなさい là thể lịch sự, dành cho thầy cô, chủ nhà hoặc đồng nghiệp trong chuyến công tác. Cả hai đều bắt nguồn từ 休む (yasumu, “nghỉ ngơi”): nghĩa đen là “hãy nghỉ ngơi cho tốt”.
Konbanwa: lời chào buổi tối
こんばんは là câu bạn nói khi gặp ai đó sau khi trời tối, giống こんにちは vào ban ngày: khi bước vào cửa hàng buổi tối, gọi điện cho bạn, bắt đầu một lớp học tối. Giống こんにちは, câu này kết thúc bằng は đọc là wa, vì vốn là phần đầu của một câu dài hơn: 今晩は (konban wa), “tối nay…”.
Chúc ngủ ngon không phải lời tạm biệt
おやすみ được nói với người sắp đi ngủ, hoặc khi chia tay vào đêm khuya. Khi rời ai đó lúc còn sớm tối, hãy nói じゃあね (jā ne), また明日 (mata ashita, “mai gặp nhé”), hoặc ở nơi làm việc là お先に失礼します (osaki ni shitsurei shimasu, “xin phép tôi về trước”).
Cách phát âm
Hãy đọc o-ya-su-mi với âm u gần như không nghe thấy (oyas'mi), và o-ya-su-mi-na-sa-i. Trong こんばんは, âm ん trước ば nghe như m: kombanwa.
Cách nói tạm biệt bằng tiếng Nhật: さようなら (sayōnara)
“Tạm biệt” trong tiếng Nhật là さようなら (sayōnara), nhưng từ này nghe khá dứt khoát. Bạn bè nói じゃあね (jā ne) hoặc またね (mata ne, “hẹn gặp lại”); ở nơi làm việc, người ta nói 失礼します (shitsurei shimasu).
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| さよなら | sayonara | Dạng ngắn hơn, phổ biến không kém. |
| じゃあね | jā ne | “Gặp sau nhé”, thân mật, với bạn bè và người nhà. |
| またね | mata ne | “Hẹn gặp lại”, thân mật. |
| また明日 | またあしたmata ashita | “Mai gặp nhé”. |
| バイバイ | baibai | “Bye-bye”, thân mật, phổ biến ở trẻ em và người trẻ. |
| 失礼します | しつれいしますshitsurei shimasu | Lịch sự, khi rời phòng, rời văn phòng hoặc kết thúc cuộc gọi. |
| お先に失礼します | おさきにしつれいしますosaki ni shitsurei shimasu | Khi bạn về trước những người khác. |
Tìm hiểu thêm về さようなら
Sayōnara thực sự có nghĩa gì
さようなら bắt nguồn từ 左様なら(ば), “nếu đã vậy”: ngày xưa người ta chia tay bằng câu “thôi, nếu đã như vậy thì…” và bỏ lửng câu nói. Ngày nay đây là từ “tạm biệt” trong sách giáo khoa, và dạng ngắn さよなら cũng phổ biến không kém.
Hãy đọc sa-yō-na-ra, với âm ō dài. Trong rōmaji, bạn thường thấy sayonara, khớp với dạng ngắn さよなら.
Vì sao sayōnara có thể nghe như lời vĩnh biệt
Trong đời sống hằng ngày, người lớn hiếm khi nói さようなら với người sắp gặp lại. Từ này gợi một cuộc chia xa dài: chuyển nhà, kết thúc một chuyến lưu trú, một lời từ biệt. Trong bài hát và phim truyền hình, さよなら thường đánh dấu sự chia tay mãi mãi.
Có một ngoại lệ lớn: trường học. Cuối ngày, học sinh cùng nói 先生、さようなら (“chào tạm biệt thầy cô”), và trẻ con nói với nhau trên đường về nhà.
Tạm biệt giữa bạn bè
Với bạn bè và người nhà, hãy nói じゃあね (jā ne, “thôi, gặp sau nhé”), またね (mata ne, “hẹn gặp lại”), また明日 (mata ashita, “mai gặp nhé”) hoặc バイバイ (baibai, từ tiếng Anh “bye-bye”). じゃあ, hoặc chỉ じゃ, nghĩa là “vậy thì”: từ này khép lại cuộc trò chuyện.
Tạm biệt ở nơi làm việc và trong hoàn cảnh lịch sự
Khi rời phòng, rời văn phòng hoặc kết thúc cuộc gọi, hãy nói 失礼します (shitsurei shimasu), nghĩa đen là “tôi xin thất lễ”, với ý “xin phép tôi đi trước”. Khi về trước đồng nghiệp, hãy nói お先に失礼します (osaki ni shitsurei shimasu); họ sẽ đáp お疲れ様でした (otsukaresama deshita).
Trong lời nói lịch sự và ở cuối tin nhắn, bạn cũng sẽ thấy では、また (dewa, mata, “hẹn lần sau”). Ở nhà thì nghi thức khác: 行ってきます (ittekimasu) khi ra đi, 行ってらっしゃい (itterasshai) từ những người ở lại.
Những lỗi thường gặp
Nói さようなら với đồng nghiệp mỗi tối nghe rất lạ, gần như bạn sắp ra đi mãi mãi, và với người bạn ngày mai sẽ gặp lại cũng vậy. Hãy chọn từ hợp hoàn cảnh: またね với bạn bè, お先に失礼します ở nơi làm việc, さようなら cho một lời từ biệt thật sự hoặc ở trường.
“Bạn khỏe không” trong tiếng Nhật: お元気ですか (o-genki desu ka)
“Bạn khỏe không?” trong tiếng Nhật là お元気ですか (o-genki desu ka). Đây không phải lời chào hằng ngày: người ta hỏi câu này sau một thời gian dài không gặp, khi gọi điện hoặc trong thư, còn bạn bè chỉ nói 元気? (genki?).
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| 元気? | げんき?genki? | Câu hỏi thân mật với bạn bè và người nhà, giọng lên cao. |
| 元気だった? | げんきだった?genki datta? | “Dạo này khỏe không?”, khi gặp lại sau một thời gian. |
| 元気です | げんきですgenki desu | “Tôi khỏe”: câu trả lời thường gặp, không bao giờ nói お元気です về mình. |
| おかげさまで | okagesama de | Câu trả lời lịch sự, “nhờ ơn anh/chị”, thường kèm 元気です. |
| 調子はどう? | ちょうしはどう?chōshi wa dō? | “Thế nào rồi?”: sức khỏe, công việc, việc học, trận đấu. |
| 最近どう? | さいきんどう?saikin dō? | “Dạo này thế nào?”, câu mở đầu thân mật giữa bạn bè. |
Tìm hiểu thêm về お元気ですか
お元気ですか: khi nào người Nhật thực sự hỏi
お元気ですか gồm tiền tố lịch sự お, 元気 (genki, “sức sống, sức khỏe tốt”) và ですか, biến câu thành câu hỏi lịch sự: nghĩa đen là “bạn có khỏe mạnh không?”. Hãy đọc o-gen-ki des ka, với âm u của desu gần như không nghe thấy.
Khác với “how are you?” của tiếng Anh, câu này không thuộc về lời chào hằng ngày: với người gặp mỗi ngày, chỉ cần おはよう hoặc こんにちは là đủ. Người Nhật hỏi お元気ですか khi gặp lại ai đó sau một thời gian dài, khi gọi cho người thân hay người bạn lâu không liên lạc, và ở đầu một lá thư hoặc email cá nhân: おばあちゃん、お元気ですか (“bà ơi, bà có khỏe không ạ?”).
Dạng thân mật: 元気? và 元気だった?
Với bạn bè và người nhà, hãy bỏ お và ですか: 元気? (genki?), nói với giọng lên cao, là câu hỏi thân mật, gần với “ổn cả chứ?”. Câu trả lời cũng ngắn như vậy: うん、元気 (un, genki, “ừ, khỏe”).
Khi gặp lại sau một thời gian, người ta thường dùng thì quá khứ: 元気だった? (genki datta?, “dạo này khỏe không?”), thường ngay sau 久しぶり! (“lâu quá không gặp!”). Dạng lịch sự là お元気でしたか (o-genki deshita ka). Bạn cũng sẽ nghe 元気にしてた? (genki ni shiteta?), cùng nghĩa.
Cách trả lời
Câu trả lời thường gặp là はい、元気です (hai, genki desu, “vâng, tôi khỏe”). Lịch sự hơn, và rất phổ biến, là おかげさまで (okagesama de, “nhờ ơn anh/chị”), thường kèm 元気です: câu này cảm ơn sự quan tâm của người kia, dù họ không làm gì cụ thể. Từ おかげ (お陰) ban đầu chỉ sự che chở của thần linh và Phật, sau đó là mọi sự giúp đỡ nhận được từ người khác.
Nếu mọi việc chỉ tạm ổn, hãy nói まあまあです (māmā desu); nếu không có gì thay đổi, 相変わらずです (aikawarazu desu, “vẫn như mọi khi”). Sau đó hãy hỏi lại bằng tên người đó thay vì あなた (“bạn”), từ này có thể nghe lạnh lùng: 田中さんは? (“còn Tanaka-san thì sao?”), hoặc lịch sự hơn là 田中さんはお元気ですか.
Từ 元気
元気 được viết bằng 元, “gốc, nguồn”, và 気, “khí, năng lượng”: cùng chữ 気 trong 天気 (tenki, “thời tiết”) và 病気 (byōki, “bệnh”). Từ này vừa là danh từ vừa là tính từ đuôi な, chỉ sức sống, sức khỏe tốt và tinh thần phấn chấn: 元気な男の子 là “cậu bé hiếu động”, còn 元気がない nghĩa là “ủ rũ, thiếu sức sống”.
Đi với なる (“trở nên”), từ này nói về việc khỏe lại: 元気になる nghĩa là “khỏe lại” hoặc “vui lên”. Vì vậy bạn nói 早く元気になってね (hayaku genki ni natte ne, “mau khỏe nhé”) với người bạn bị bệnh, và 元気を出して (genki o dashite, “vui lên nào”) với người bạn đang buồn. Câu cố định dành cho người bị bệnh là お大事に (odaiji ni, “giữ gìn sức khỏe nhé”), bác sĩ cũng nói với bệnh nhân.
Những câu hỏi khác: 調子はどう? và 最近どう?
調子はどう? (chōshi wa dō?) hỏi mọi việc đang tiến triển thế nào: 調子 là tình trạng của cơ thể, công việc hay cả một cái máy. Bạn có thể hỏi người bạn vừa khỏi bệnh, đồng đội trước trận đấu hoặc bạn cùng lớp giữa mùa thi; dạng lịch sự là 調子はどうですか.
最近どう? (saikin dō?, “dạo này thế nào?”) là câu mở đầu thân mật giữa bạn bè: câu này gợi chuyện hơn là hỏi về sức khỏe. Với người vừa bị bệnh, hãy hỏi 体調はどうですか (taichō wa dō desu ka, “bạn thấy trong người thế nào?”). Trong thư và email trang trọng, câu hỏi trở thành いかがお過ごしですか (ikaga o-sugoshi desu ka, “dạo này anh/chị thế nào?”) hoặc お変わりありませんか (o-kawari arimasen ka, nghĩa đen là “không có gì thay đổi chứ?”).
Những lỗi thường gặp
Hỏi お元気ですか mỗi sáng ở trường hay nơi làm việc nghe như bạn đã không gặp người đó nhiều tháng: để chào hằng ngày, hãy dùng おはよう, こんにちは hoặc, ở nơi làm việc, お疲れ様です. Và đừng bao giờ thêm お trước 元気 của chính mình: câu trả lời là 元気です, không phải お元気です.
お元気で, không có ですか, không phải câu hỏi mà là lời tạm biệt: “giữ gìn sức khỏe nhé”, nói với người bạn sẽ lâu không gặp. Và 大丈夫? (daijōbu?) cũng không phải câu “bạn khỏe không?” nói chung: câu này hỏi “bạn có sao không?” khi ai đó vừa bị ngã hoặc trông không khỏe.
さっちゃん、お元気ですか。こちらは十二月なのに夏で、毎日とてもあついです。
Sacchan thân mến, cậu có khỏe không? Ở đây tháng Mười Hai mà lại là mùa hè, ngày nào cũng nóng lắm. Truyện: Những lá thư từ Brazil
「お茶はいいよ。早く元気になってね」
“Trà thì không sao đâu. Cậu mau khỏe lại nhé.” Truyện: Hinoko bị cảm
Moshi moshi (もしもし): tiếng “a lô” của người Nhật
もしもし (moshi moshi) là tiếng “a lô” khi gọi điện: bạn nói khi nhấc máy hoặc khi gọi, và để kiểm tra người kia còn nghe được không. Khi gặp trực tiếp, người Nhật nói こんにちは.
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| はい、田中です | はい、たなかですhai, Tanaka desu | Nghe máy bằng họ của mình: “Vâng, Tanaka nghe đây”. |
| お電話ありがとうございます | おでんわありがとうございますo-denwa arigatō gozaimasu | Ở nơi làm việc: cảm ơn quý khách đã gọi. |
| 聞こえますか | きこえますかkikoemasu ka | Bạn có nghe thấy không? Khi đường truyền kém. |
| 失礼します | しつれいしますshitsurei shimasu | Cách lịch sự để kết thúc cuộc gọi. |
Tìm hiểu thêm về もしもし
Chỉ dùng khi gọi điện
もしもし chỉ thuộc về điện thoại. Bạn nói khi nghe máy của bạn bè, khi bắt đầu cuộc gọi và khi đường truyền kém: もしもし、聞こえますか? (moshi moshi, kikoemasu ka?, “a lô, bạn có nghe thấy không?”). Khi gặp trực tiếp, từ này nghe lạ, trừ khi đùa để gọi ai đó đang mơ màng tỉnh lại.
Nguồn gốc của từ
Từ này bắt nguồn từ 申す (mōsu), động từ khiêm nhường nghĩa là “nói”: 申し申し, “tôi xin nói, tôi xin nói”, là cách lịch sự để gọi ai đó. Một truyền thuyết dân gian kể thêm rằng hồ ly không thể nói từ này hai lần, nên lặp lại chứng tỏ bạn là người thật.
Ở nơi làm việc: không nói moshi moshi
Trong công việc, người ta nghe máy bằng tên công ty: はい、〇〇でございます, hoặc お電話ありがとうございます (o-denwa arigatō gozaimasu, “cảm ơn quý khách đã gọi”). もしもし dùng được giữa bạn bè và người nhà, còn ở nơi làm việc chỉ dùng khi đường truyền bị ngắt quãng.
Cách nói cảm ơn bằng tiếng Nhật: ありがとう (arigatō)
“Cảm ơn” trong tiếng Nhật là ありがとう (arigatō). Với người lạ, thầy cô hoặc khách hàng, hãy dùng thể lịch sự ありがとうございます (arigatō gozaimasu).
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| ありがとうございます | arigatō gozaimasu | Lịch sự: với người lạ, thầy cô, đồng nghiệp, khách hàng. |
| ありがとうございました | arigatō gozaimashita | Lịch sự, thì quá khứ: cho việc đã xong (bữa ăn, dịch vụ, sự giúp đỡ). |
| どうも | dōmo | Lời “cảm ơn” ngắn, nhẹ cho việc nhỏ; cũng là lời chào thân mật. |
| どうもありがとう | dōmo arigatō | “Cảm ơn nhiều”: nồng hậu nhưng vẫn thân mật. |
| どういたしまして | dō itashimashite | “Không có gì”: đúng nhưng hơi trang trọng; いえいえ phổ biến hơn. |
| おおきに | ōkini | “Cảm ơn” trong phương ngữ Kansai (Osaka, Kyoto). |
Tìm hiểu thêm về ありがとう
Cách viết và phát âm ありがとう
ありがとう hầu như luôn được viết bằng hiragana. Cách viết bằng kanji, 有り難う, vẫn tồn tại nhưng ngày nay rất hiếm. Trong rōmaji, bạn sẽ thấy arigatō, arigatou hoặc đơn giản là arigato: dấu gạch trên chữ ō đánh dấu âm o dài, giữ trong hai nhịp.
Hãy đọc a-ri-ga-tō, với âm r nhẹ của tiếng Nhật: lưỡi chạm nhanh một cái, nghe như nằm giữa r, l và d. Trong ありがとうございます, âm u cuối gần như không nghe thấy: gozaimas.
Arigatō, arigatō gozaimasu, dōmo: dùng cách nào
ありがとう khi đứng một mình mang sắc thái thân mật: dùng với bạn bè, người nhà và người nhỏ tuổi hơn bạn. ありがとうございます là thể lịch sự, dùng với tất cả những người còn lại: nhân viên cửa hàng, hàng xóm, đồng nghiệp, thầy cô. どうもありがとうございます còn nồng hậu hơn nữa.
どうも (dōmo) đứng một mình là lời “cảm ơn” ngắn, nhẹ cho những việc nhỏ, như khi ai đó giữ cửa cho bạn. Trong lời nói và văn viết rất trang trọng, bạn sẽ gặp 誠にありがとうございます (“chúng tôi chân thành cảm ơn”) và 感謝いたします (“tôi xin biết ơn”).
Gozaimasu hay gozaimashita?
ありがとうございました, ở thì quá khứ, dùng để cảm ơn về một việc đã kết thúc: bữa ăn, buổi học, một sự giúp đỡ hôm qua. Vì vậy nhân viên cửa hàng nói câu này khi bạn ra về. ありがとうございます dùng cho việc đang diễn ra hoặc vẫn còn tiếp tục.
Một thói quen khác: người Nhật thường cảm ơn thêm lần nữa khi gặp lại bạn, bằng 昨日はありがとう (“cảm ơn chuyện hôm qua”) hoặc この間はありがとうございました (“cảm ơn bạn về hôm trước”).
Arigatō bắt nguồn từ đâu
ありがとう bắt nguồn từ tính từ ありがたい (有り難い), nghĩa đen là “khó mà có được”: một điều hiếm hoi, nên quý giá. Khoảng năm 1000, “Sách gối đầu” của Sei Shōnagon đã liệt kê ありがたきもの, “những điều hiếm có”. Qua nhiều thế kỷ, nghĩa của từ chuyển từ “hiếm có” sang “đáng biết ơn”.
Vì vậy arigatō không bắt nguồn từ từ obrigado của tiếng Bồ Đào Nha như đôi khi người ta vẫn nói: từ này đã được dùng từ rất lâu trước khi người Bồ Đào Nha đến Nhật Bản vào thế kỷ 16. Hai từ chỉ tình cờ nghe giống nhau.
Những lỗi thường gặp
Một câu ありがとう trống không với thầy cô hoặc khách hàng nghe quá thân mật. Đáp lại mọi lời cảm ơn bằng どういたしまして (“không có gì”) thì đúng nhưng nghe như trong sách giáo khoa: trong đời sống hằng ngày, người ta hay nói いえいえ (ie ie, “ồ, không có gì đâu”).
Ngoài ra, すみません có thể mang nghĩa “cảm ơn” khi ai đó đã mất công vì bạn: câu này vừa cảm ơn vừa xin lỗi vì đã làm phiền.
「どうもありがとう」
“Cảm ơn cháu nhiều.” Truyện: Onigiri ở konbini
「きのうはありがとう」
“Cảm ơn cháu vì chuyện hôm qua.” Truyện: Onigiri ở konbini
“Không có gì” trong tiếng Nhật: どういたしまして (dōitashimashite)
“Không có gì” trong tiếng Nhật là どういたしまして (dōitashimashite). Câu này đúng, nhưng trong đời sống hằng ngày, người Nhật thường đáp lời cảm ơn bằng いえいえ (ieie, “không, không”) hoặc こちらこそ (kochira koso, “tôi mới phải cảm ơn”).
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| いえいえ | ieie | Câu đáp phổ biến nhất: không, không, có gì đâu. |
| こちらこそ | kochira koso | Tôi mới phải cảm ơn: khi cả hai đều giúp nhau. |
| とんでもないです | tondemonai desu | Khiêm tốn: không dám ạ, nói với sếp hoặc khách hàng. |
| 気にしないで | きにしないでki ni shinaide | Thân mật: đừng bận tâm. |
Tìm hiểu thêm về どういたしまして
Dōitashimashite: đúng, nhưng hơi cứng
どういたしまして có nghĩa gần như “tôi đã làm gì đâu”: câu này gạt lời cảm ơn sang một bên. Đây là câu đáp được dạy trong mọi sách giáo khoa và không bao giờ sai, nhưng nhiều người Nhật thấy hơi cứng trong hội thoại hằng ngày. Bạn sẽ nghe nhiều hơn ở quầy dịch vụ, trong cửa hàng hoặc với người chưa quen.
Người Nhật thường nói gì
いえいえ (ieie, “không, không”) là câu đáp phổ biến nhất: ngắn, khiêm tốn và thân thiện, thường kèm cái vẫy tay nhẹ. Với bạn bè, いいよ (ii yo, “được mà”) hoặc 気にしないで (ki ni shinaide, “đừng bận tâm”) là đủ. Nếu người kia cũng đã giúp bạn, hãy đáp こちらこそ (kochira koso), “tôi mới phải cảm ơn”, thường kèm ありがとう.
Ở nơi làm việc và với khách hàng
Với sếp hoặc khách hàng, người ta thường đáp bằng câu khiêm tốn とんでもないです (tondemonai desu, “không dám ạ”), hoặc cảm ơn lại: こちらこそありがとうございます. Trong cửa hàng, tình huống này hiếm khi xảy ra: ở Nhật, chính nhân viên mới là người cảm ơn khách.
Cách phát âm dōitashimashite
Hãy đọc dō-i-ta-shi-ma-shi-te, với âm o dài ở đầu; âm i của mỗi shi thường gần như không nghe thấy: dōitashmashte. Hãy viết bằng hiragana: dạng kanji 如何致しまして hầu như không được dùng.
Cách xin lỗi bằng tiếng Nhật: ごめんなさい và すみません
“Xin lỗi” trong tiếng Nhật là ごめんなさい (gomen nasai) khi xin lỗi cá nhân, hoặc すみません (sumimasen), từ này còn có nghĩa “xin phép, cho tôi hỏi”. Ở nơi làm việc và với khách hàng, hãy nói 申し訳ありません (mōshiwake arimasen).
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| ごめん | gomen | Ngắn và thân mật, giữa bạn thân; ごめんね nhẹ nhàng hơn. |
| すみません | sumimasen | Xin lỗi, cho tôi hỏi, đôi khi là cảm ơn: lịch sự, dùng hằng ngày. |
| すいません | suimasen | Cách phát âm thoải mái của すみません, khi nói. |
| 申し訳ありません | もうしわけありませんmōshiwake arimasen | Lời xin lỗi trang trọng: công việc, khách hàng. |
| 申し訳ございません | もうしわけございませんmōshiwake gozaimasen | Còn trang trọng hơn: dịch vụ khách hàng, thông báo. |
| 失礼しました | しつれいしましたshitsurei shimashita | “Xin thứ lỗi cho sự thất lễ”, cho một sơ suất nhỏ. |
Tìm hiểu thêm về ごめんなさい
Gomen nasai: lời xin lỗi thật lòng
ごめんなさい là lời xin lỗi chân thành về việc bạn đã làm: đến muộn, quên lời hứa, làm ai đó buồn. Từ này ấm áp và mang tính cá nhân, dùng với người nhà, bạn bè và người quen. Giữa bạn thân, ごめん hoặc ごめんね là đủ.
Từ này bắt nguồn từ 御免 (gomen), “sự tha thứ, sự cho phép”, và なさい, một mệnh lệnh lịch sự: “xin hãy tha thứ cho tôi”. Chính 御免 cũng có trong ごめんください (gomen kudasai), câu nói khi bước vào một ngôi nhà hay cửa hàng nhỏ để gọi người bên trong.
Sumimasen: xin lỗi, cho tôi hỏi và cảm ơn
すみません là từ hữu ích nhất trong chuyến đi. Từ này dùng để gọi nhân viên phục vụ, thu hút sự chú ý của ai đó trước khi hỏi, xin đường trên tàu đông và xin lỗi về một phiền toái nhỏ. Khi ai đó mất công vì bạn, từ này thậm chí còn có nghĩa “cảm ơn”.
Đây là dạng phủ định của động từ 済む (sumu, “được giải quyết xong”): “chưa xong”, với ý “tôi không bao giờ đền đáp hết được”. Khi nói, bạn thường nghe すいません (suimasen), cách phát âm thoải mái hơn; khi viết, hãy dùng すみません.
Mōshiwake arimasen: lời xin lỗi trang trọng
申し訳ありません (mōshiwake arimasen), nghĩa đen là “không có lời biện minh nào”, là lời xin lỗi trong công việc, dịch vụ khách hàng và thông báo; 申し訳ございません (mōshiwake gozaimasen) còn trang trọng hơn, và bạn sẽ nghe trên tàu khi tàu đến trễ. 失礼しました (shitsurei shimashita, “xin thứ lỗi cho sự thất lễ”) nhẹ hơn, dùng cho một sơ suất nhỏ.
Nên chọn cách nào
Với người bạn bạn đã làm buồn: ごめんね. Với người lạ bạn lỡ va phải: すみません. Với khách hàng hoặc cấp trên sau một sai sót: 申し訳ありません. ごめんなさい với khách hàng nghe trẻ con, còn すみません với bạn thân sau một trận cãi vã thật sự có thể nghe lạnh lùng.
Lời xin lỗi thường đi kèm một cái cúi đầu. Và ở Nhật, nói xin lỗi thường là để ghi nhận phiền toái mà người kia phải chịu hơn là để nhận lỗi: すみません vì đã để ai đó chờ, vì đã ngắt lời, vì đã đặt câu hỏi.
Những lỗi thường gặp
Người học thường không nhận ra すみません mang nghĩa “cảm ơn”: khi một người Nhật nói すみません lúc bạn đưa lại món đồ họ làm rơi, họ đang cảm ơn bạn. Lỗi kinh điển khác là nói ごめんなさい ở nơi làm việc, nơi người ta chờ đợi 申し訳ありません.
「すみません。北ぐちはどこですか」
“Cho chị hỏi, lối ra phía bắc ở đâu vậy em?” Truyện: Lối ra nhà ga
「すみません。今日はもうスープがありません」
“Xin lỗi quý khách. Hôm nay đã hết nước dùng rồi ạ.” Truyện: Mì ramen nổi tiếng
“Xin lỗi, cho tôi hỏi” trong tiếng Nhật: すみません (sumimasen)
“Xin lỗi, cho tôi hỏi” trong tiếng Nhật là すみません (sumimasen): dùng để gọi nhân viên phục vụ, hỏi đường người lạ và xin đi qua chỗ đông người. Khi vào hoặc rời phòng, hãy nói 失礼します (shitsurei shimasu).
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| すいません | suimasen | Dạng nói thoải mái của すみません, dùng được trong đời sống hằng ngày. |
| あの、すみません | ano, sumimasen | Để hỏi người lạ một cách lịch sự, ví dụ khi hỏi đường. |
| ちょっとすみません | chotto sumimasen | Xin lỗi, cho tôi qua một chút: khi đi qua chỗ đông người. |
| 失礼します | しつれいしますshitsurei shimasu | Khi vào hoặc rời phòng, hoặc kết thúc cuộc gọi. |
| 失礼ですが | しつれいですがshitsurei desu ga | Xin lỗi, nhưng…: trước một câu hỏi có thể mang tính riêng tư. |
| 恐れ入ります | おそれいりますosoreirimasu | Lời xin lỗi hoặc cảm ơn rất lịch sự, trong cửa hàng và công việc. |
Tìm hiểu thêm về すみません
Gọi nhân viên phục vụ, hỏi người lạ
Trong nhà hàng, hãy giơ tay và nói すみません! (sumimasen!), to hơn một chút so với bạn nghĩ: trong một quán izakaya đông khách, không ai thấy bất lịch sự, và nhân viên sẽ đáp はい、ただいま (hai, tadaima), “có ngay ạ”. Nhiều chuỗi nhà hàng còn đặt nút gọi trên bàn, 呼び出しボタン (yobidashi botan); nếu có, hãy bấm nút thay vì gọi to.
Để hỏi ai đó trên phố, hãy bắt đầu bằng あの、すみません (ano, sumimasen): từ あの (“ừm”) làm nhẹ sự làm phiền. Rồi hãy đặt câu hỏi, ví dụ すみません、駅はどこですか (sumimasen, eki wa doko desu ka), “xin lỗi, nhà ga ở đâu ạ?”. Trong cửa hàng, すみません cũng là cách gọi nhân viên: すみません、これをください (sumimasen, kore o kudasai), “xin lỗi, cho tôi lấy cái này”.
Một từ cho xin phép, xin lỗi và cảm ơn
すみません bắt nguồn từ động từ 済む (sumu), “được giải quyết, kết thúc”: nghĩa đen là “việc này chưa xong”, như thể người nói mắc một món nợ không bao giờ trả hết. Vì vậy cùng một từ dùng được trong ba tình huống: bạn đang chiếm thời gian của ai đó (xin phép), bạn đã gây phiền cho họ (xin lỗi), hoặc họ đã làm gì đó cho bạn (cảm ơn). Khi người lạ nhặt giúp chiếc găng tay bạn đánh rơi, すみません là câu đáp tự nhiên nhất: vừa cảm ơn vừa áy náy vì đã làm phiền.
Khi nói, bạn thường nghe すいません (suimasen), cách phát âm thoải mái, dùng được trong đời sống hằng ngày nhưng nên tránh khi viết và trong hoàn cảnh trang trọng. Khi viết, すみません gần như luôn bằng hiragana; cách viết kanji 済みません đúng nhưng hiếm hơn nhiều.
失礼します: vào, ra, ngắt lời
Khi gõ cửa bước vào phòng giáo viên, phòng họp hoặc buổi phỏng vấn xin việc, hãy nói 失礼します (shitsurei shimasu), nghĩa đen là “tôi xin thất lễ”. Bạn nói lại khi ra về, thường là 失礼しました (shitsurei shimashita), và đây cũng là cách lịch sự để kết thúc cuộc gọi. Ở nơi làm việc, khi về trước đồng nghiệp, câu cố định là お先に失礼します (osaki ni shitsurei shimasu), “xin phép tôi về trước”.
失礼ですが (shitsurei desu ga), “xin lỗi, nhưng…”, mở đầu một câu hỏi có thể mang tính riêng tư: 失礼ですが、お名前は? (shitsurei desu ga, onamae wa?), “xin lỗi, cho tôi hỏi quý danh?”. Trong cửa hàng, khách sạn và công việc, nhân viên dùng từ còn lịch sự hơn, 恐れ入ります (osoreirimasu), cho cả “xin lỗi” lẫn “cảm ơn”.
Giữa đám đông, trên tàu
Để đi qua chỗ đông người, hãy nói ちょっとすみません (chotto sumimasen), “xin lỗi, cho tôi qua một chút”, và trên tàu chật kín, すみません、降ります (sumimasen, orimasu), “xin lỗi, tôi xuống ạ”. Nhiều người kèm một cử chỉ nhỏ: bàn tay dựng đứng như lưỡi dao, đưa lên xuống phía trước khi đi qua, gọi là 手刀を切る (tegatana o kiru).
Hãy chỉ dùng ちょっと trống không với người bạn biết rõ: ちょっと! (chotto!) gọi người lạ nghe như “này, anh kia!”. Thêm すみません phía sau thì hoàn toàn lịch sự.
Những lỗi thường gặp
ごめんなさい (gomen nasai) là lời xin lỗi, không bao giờ dùng để thu hút sự chú ý: để gọi nhân viên phục vụ hay hỏi người đi đường, phải dùng すみません. Và 失礼します dùng khi vào, ra hoặc ngắt lời, không dùng để hỏi đường.
すみません không phải lúc nào cũng là lời cảm ơn tốt nhất: khi nhận quà hay được giúp đỡ thật sự, ありがとうございます (arigatō gozaimasu) ấm áp hơn, và bạn có thể nói cả hai, すみません、ありがとうございます. Cuối cùng, khi không nghe rõ, chỉ nói すみません không đủ: hãy nói すみません、もう一度お願いします (sumimasen, mō ichido onegai shimasu), “xin lỗi, xin nhắc lại một lần nữa”.
「すみません。北ぐちはどこですか」
“Cho chị hỏi, lối ra phía bắc ở đâu vậy em?” Truyện: Lối ra nhà ga
「すみません……」
“Xin lỗi…” Truyện: Người bạn nhỏ
Itadakimasu là gì: ý nghĩa của いただきます
いただきます (itadakimasu) là câu người Nhật nói trước khi ăn, thường kèm động tác chắp hai tay. Nghĩa đen là “tôi xin khiêm nhường nhận” và đây là lời cảm ơn bữa ăn.
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| ごちそうさまでした | gochisōsama deshita | Nói sau bữa ăn: “cảm ơn vì bữa ăn”. |
| ごちそうさま | gochisōsama | Ngắn và thân mật hơn, dùng ở nhà. |
| いただく | itadaku | Động từ khiêm nhường: nhận; trong bữa ăn: ăn hoặc uống. |
| どうぞ | dōzo | “Xin mời”, người dọn bữa nói. |
| 召し上がってください | めしあがってくださいmeshiagatte kudasai | “Mời bạn dùng bữa”: rất lịch sự, nói với khách. |
Tìm hiểu thêm về いただきます
Itadakimasu nghĩa là gì
いただきます là thể lịch sự của いただく (itadaku), động từ khiêm nhường có nghĩa “nhận”. Chữ kanji của từ này, 頂, nghĩa là “đỉnh đầu”: ngày xưa người ta nâng món quà lên trên đầu để nhận một cách kính trọng.
Ngày nay câu này được hiểu là lời cảm ơn: gửi đến những người đã trồng trọt, đánh bắt và nấu nướng, và với nhiều người, gửi đến cả cây cỏ và con vật đã trở thành bữa ăn.
Nói thế nào và khi nào
Hãy nói ngay trước miếng ăn đầu tiên, thường chắp hai tay trước ngực và khẽ gật đầu. Ở nhà, trong bữa trưa ở trường và ở căng tin công ty, mọi người đều nói, đôi khi đồng thanh. Nhiều người vẫn khẽ nói câu này cả khi ăn một mình hoặc ở nhà hàng.
Câu này cũng dùng được khi ai đó mời bạn đồ ăn hoặc thức uống: じゃあ、いただきます nghĩa là “vậy tôi xin nhận ạ”.
Sau bữa ăn: gochisōsama
Khi ăn xong, hãy nói ごちそうさまでした (gochisōsama deshita), hoặc ごちそうさま với người nhà. ご馳走 (gochisō) là một bữa tiệc thịnh soạn, và 馳走 ban đầu có nghĩa là chạy ngược chạy xuôi: bạn cảm ơn chủ nhà vì đã tất bật tìm kiếm và chuẩn bị thức ăn. Ở quán nhỏ, nói câu này với nhân viên khi ra về sẽ được đánh giá cao.
Không hẳn là “chúc ngon miệng”
Tiếng Việt không có cách nói tương đương thật sự: gần nhất là “mời cả nhà ăn cơm”. Và khác với “chúc ngon miệng”, lời chúc dành cho người khác, いただきます do chính người ăn nói ra. Người dọn bữa nói どうぞ (dōzo, “xin mời”) hoặc 召し上がってください (meshiagatte kudasai, “mời bạn dùng bữa”), và bạn đáp いただきます.
Một thói quen trẻ hơn bạn nghĩ
Nói いただきます trước mỗi bữa ăn ở nhà không phải là phong tục lâu đời: thói quen này được cho là lan rộng vào thế kỷ 20, phần lớn nhờ trường học. Từ đó đến nay, đây đã trở thành một trong những từ quen thuộc nhất của đời sống ở Nhật, và cũng là một trong những từ khó dịch nhất.
「いただきます!」
“Mời cả nhà ăn cơm!” Truyện: Món cà ri của bố
しかも、その由来は、「頭の上にいただく」という動作だったらしい。
Hơn nữa, có vẻ như nó bắt nguồn từ động tác “cung kính nâng lên trên đầu”. Truyện: Những từ không thể dịch
Tadaima và okaeri: “con về rồi đây” và “con về rồi à” trong tiếng Nhật
ただいま (tadaima) nghĩa là “con về rồi đây”: bạn nói khi bước vào nhà. Người ở nhà đáp おかえり (okaeri), hoặc おかえりなさい (okaeri nasai), “con về rồi à”.
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| おかえりなさい | okaeri nasai | “Con về rồi à”, lịch sự. |
| ただいま戻りました | ただいまもどりましたtadaima modorimashita | Ở nơi làm việc: tôi đã về (văn phòng). |
| いってきます | ittekimasu | Khi ra khỏi nhà: con đi đây. |
| いってらっしゃい | itterasshai | Nói với người sắp đi: đi cẩn thận nhé. |
Tìm hiểu thêm về ただいま
Nghi thức khi về nhà
Các gia đình Nhật nói câu này mỗi ngày, kể cả với căn hộ trống hay với con mèo. ただいま là dạng rút gọn của ただいま帰りました (tadaima kaerimashita), “tôi vừa mới về”; おかえり là dạng rút gọn của お帰りなさい, “bạn đã về”. Trong anime, một tiếng ただいま khẽ khàng không ai đáp lại thường cho thấy nhân vật sống một mình.
Khi ra khỏi nhà: ittekimasu, itterasshai
Cặp câu này có một cặp song sinh dành cho lúc ra đi: người đi nói いってきます (ittekimasu, “con đi đây”), và người ở lại đáp いってらっしゃい (itterasshai, “đi cẩn thận nhé”). Người ta cũng dùng ở nơi làm việc, khi ai đó rời văn phòng đi công việc.
Tadaima còn có nghĩa “ngay bây giờ”
Ngoài gia đình, ただいま là cách nói lịch sự của “bây giờ” hoặc “vừa mới”: biển ở cửa hàng ghi ただいま準備中 (tadaima junbi-chū, “đang chuẩn bị”), và nhân viên nói ただいまお持ちします (“tôi mang ra ngay ạ”).
Otsukaresama là gì: ý nghĩa của お疲れ様
お疲れ様 (otsukaresama) ghi nhận sự vất vả của người khác: “cảm ơn bạn đã vất vả”, “hôm nay bạn đã làm tốt lắm”. Ở nơi làm việc, bạn nói お疲れ様です (otsukaresama desu), và お疲れ様でした (otsukaresama deshita) khi ai đó ra về.
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| お疲れ様です | おつかれさまですotsukaresama desu | Ở nơi làm việc, trong ngày; cũng dùng để mở đầu email nội bộ. |
| お疲れ様でした | おつかれさまでしたotsukaresama deshita | Khi công việc, cuộc họp hoặc ca làm đã kết thúc. |
| おつかれ | otsukare | Thân mật, giữa bạn bè hoặc đồng nghiệp ngang hàng. |
| ご苦労様です | ごくろうさまですgokurōsama desu | Cấp trên nói với cấp dưới: không bao giờ nói với sếp. |
| お先に失礼します | おさきにしつれいしますosaki ni shitsurei shimasu | Khi bạn về trước; câu đáp là お疲れ様でした. |
| お世話になっております | おせわになっておりますosewa ni natte orimasu | Lời chào trong công việc với khách hàng và công ty khác. |
Tìm hiểu thêm về お疲れ様
Otsukaresama nghĩa là gì
Cách nói này được tạo từ 疲れ (tsukare, “sự mệt mỏi”), thêm kính ngữ お ở trước và 様 (sama) ở sau: nghĩa đen là “sự mệt mỏi đáng kính”. Câu này ghi nhận rằng người kia đã làm việc vất vả. Rất khó tìm một từ tương đương duy nhất, nên đây là ví dụ kinh điển về từ tiếng Nhật “không thể dịch”.
Khi viết, bạn sẽ thấy cả お疲れ様 lẫn お疲れさま: cả hai đều đúng.
Desu hay deshita?
お疲れ様です (otsukaresama desu) dùng khi công việc đang diễn ra: bạn chào đồng nghiệp ở hành lang trong ngày, và nhiều email, tin nhắn nội bộ mở đầu bằng お疲れ様です。山田です。 (“Chào anh chị, Yamada đây ạ”).
お疲れ様でした (otsukaresama deshita) khép lại một việc gì đó: cuối ngày, cuộc họp, dự án, ca làm. Khi đồng nghiệp nói お先に失礼します (“xin phép tôi về trước”), câu đáp là お疲れ様でした.
Bên ngoài văn phòng
Học sinh nói câu này sau buổi tập câu lạc bộ hoặc sau kỳ thi, bạn bè nói sau một ngày cùng chuyển đồ đạc, người nhà nói với người đi làm về. Giữa bạn bè, chỉ cần おつかれ (otsukare) ngắn gọn, và trên mạng bạn còn có thể thấy 乙 (otsu), cách viết tắt đùa vui.
Cái bẫy gokurōsama
ご苦労様 (gokurōsama) cũng là lời cảm ơn sự vất vả, nhưng theo truyền thống do cấp trên nói với cấp dưới, hoặc nói với người giao hàng. Nói câu này với sếp bị coi là bất lịch sự: với bất kỳ ai ở vị trí cao hơn bạn, hãy dùng お疲れ様です.
Và お疲れ様 chỉ dùng trong nội bộ. Với khách hàng hoặc người của công ty khác, người ta nói お世話になっております (osewa ni natte orimasu, “cảm ơn anh/chị đã luôn giúp đỡ”).
Những lỗi thường gặp
Một lỗi là hiểu câu này thành “trông bạn mệt quá”: đây là lời cảm ơn, không phải nhận xét về vẻ mặt của ai đó. Lỗi khác là quên đáp lại: khi ai đó nói お疲れ様です với bạn, câu đáp tự nhiên chính là những từ đó.
“Tên tôi là” trong tiếng Nhật: cách nói tên của bạn
Để nói “tên tôi là…” trong tiếng Nhật, hãy nói tên rồi thêm です: マリアです (Maria desu), “tôi là Maria”. Trong hoàn cảnh trang trọng, hãy nói 〜と申します (to mōshimasu). Từ “tên” là 名前 (namae).
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| 〜と申します | 〜ともうしますto mōshimasu | Tôi tên là…, trang trọng: ở nơi làm việc, khi phỏng vấn, khi gọi điện. |
| 〜といいます | to iimasu | Tôi tên là…, lịch sự và trung tính. |
| はじめまして | hajimemashite | Rất vui được làm quen, nói khi gặp lần đầu. |
| よろしくお願いします | よろしくおねがいしますyoroshiku onegai shimasu | Câu cố định khép lại phần giới thiệu. |
| お名前 | おなまえonamae | Tên của người khác, nói lịch sự; không bao giờ dùng cho tên mình. |
| 自己紹介 | じこしょうかいjikoshōkai | Tự giới thiệu. |
Tìm hiểu thêm về 名前
マリアです: cách đơn giản nhất
Cách tự nhiên nhất để nói tên là tên của bạn cộng です: マリアです (Maria desu), “tôi là Maria”. Bạn có thể thêm 私は (watashi wa) ở đầu, 私はマリアです, nhưng khi đã rõ bạn đang nói về mình, tiếng Nhật lược bỏ phần này. 私の名前はマリアです (watashi no namae wa Maria desu), “tên tôi là Maria”, đúng nhưng nghe như trong sách giáo khoa: người ta hiếm khi nói thành lời.
Người Nhật nói họ trước, và thường chỉ nói họ: 田中です (Tanaka desu). Khi tự giới thiệu, bạn có thể nói cả hai, 田中ゆいです (Tanaka Yui desu). Tên nước ngoài được viết bằng katakana, thường giữ nguyên thứ tự: マリア・シルバです (Maria Shiruba desu).
と申します và といいます
Trong hoàn cảnh trang trọng, ở nơi làm việc, khi phỏng vấn xin việc hay khi gọi điện, hãy nói 〜と申します (to mōshimasu): 田中と申します (Tanaka to mōshimasu), “tôi tên là Tanaka”. 申す là dạng khiêm nhường của 言う, “nói”, nên nghĩa đen là “tôi được gọi là Tanaka”. Dạng trung tính là 〜といいます (to iimasu), lịch sự mà không cứng nhắc.
Chính という (to iu) cũng dùng để giới thiệu tên trong truyện: はるとという男の子 (Haruto to iu otoko no ko), “một cậu bé tên là Haruto”, hoặc 富士山という山, “ngọn núi tên là Phú Sĩ”. Bạn sẽ gặp cách nói này liên tục trong các truyện của hinoko, mỗi khi có nhân vật mới xuất hiện.
Một phần tự giới thiệu đầy đủ
Phần tự giới thiệu tiếng Nhật, 自己紹介 (jikoshōkai), theo một thứ tự cố định: はじめまして (hajimemashite), “rất vui được làm quen”, nghĩa đen là “lần đầu tiên”; rồi đến tên; rồi một câu về bản thân; và cuối cùng là よろしくお願いします (yoroshiku onegai shimasu), câu cố định để mong người kia giúp đỡ. Ví dụ: はじめまして。マリアです。ブラジルから来ました。よろしくお願いします。
Trong câu về bản thân, hãy nói bạn đến từ đâu (〜から来ました, “tôi đến từ…”), bạn làm gì (学生です, “tôi là sinh viên”) hoặc bạn thích gì (料理が好きです, “tôi thích nấu ăn”). Ở trường hay nơi làm việc, một cái cúi đầu nhẹ khi nói よろしくお願いします sẽ hoàn tất phần giới thiệu.
Hỏi tên người khác
Để hỏi tên một cách lịch sự, hãy nói お名前は? (onamae wa?), “còn tên bạn là gì?”, hoặc đầy đủ là お名前は何ですか (onamae wa nan desu ka). Chữ お ở đầu là kính ngữ: không bao giờ dùng cho tên của mình. Ở khách sạn hay phòng khám, nhân viên sẽ hỏi trang trọng hơn nữa, お名前を伺ってもよろしいですか (onamae o ukagatte mo yoroshii desu ka), “tôi có thể hỏi quý danh được không?”.
Khi ai đó cho bạn biết tên, hãy nhắc lại kèm さん: 田中さんですね (Tanaka-san desu ne), “Tanaka-san phải không ạ?”. Đừng bao giờ thêm さん vào tên của mình, và chỉ gọi tên riêng khi người kia đề nghị.
Những lỗi thường gặp
私の名前はマリアさんです sai hai lần: さん là danh xưng dành cho người khác, và câu này nặng nề hơn mức cần thiết. Hãy cẩn thận với お名前: 私のお名前は… là sai, tên của mình chỉ là 名前. Khi không chắc, câu ngắn マリアです luôn đúng.
申します mang tính khiêm nhường, nên chỉ dùng cho bản thân hoặc phía của mình: để giới thiệu người khác, hãy nói こちらは田中さんです (kochira wa Tanaka-san desu), “đây là Tanaka-san”. Và đừng bỏ よろしくお願いします ở cuối: thiếu câu này, phần tự giới thiệu tiếng Nhật nghe như chưa xong.
「マリアです。ブラジルから来ました。よろしくおねがいします」
“Mình là Maria. Mình đến từ Brazil. Rất vui được làm quen với các bạn.” Truyện: Bức tranh của Maria
でも、はるとという六さいの男の子は、いつも何も話しませんでした。
Nhưng có một cậu bé sáu tuổi tên là Haruto lúc nào cũng chẳng nói gì. Truyện: Cô giáo Emma
Cách tự giới thiệu bằng tiếng Nhật (jikoshōkai)
Phần tự giới thiệu tiếng Nhật, 自己紹介 (jikoshōkai), theo một mẫu đơn giản: はじめまして (hajimemashite, “rất vui được làm quen”), tên của bạn kèm です, một hai thông tin về bạn, và よろしくおねがいします (yoroshiku onegaishimasu) để kết thúc.
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| はじめまして | hajimemashite | Rất vui được làm quen, khi gặp lần đầu. |
| よろしくおねがいします | yoroshiku onegaishimasu | Để kết thúc: mong được giúp đỡ. |
| どうぞよろしくおねがいいたします | dōzo yoroshiku onegai itashimasu | Rất lịch sự, ở nơi làm việc. |
| こちらこそ | kochira koso | Tôi cũng vậy, khi đáp lại. |
Tìm hiểu thêm về 自己紹介
Mẫu cơ bản
Hãy bắt đầu bằng はじめまして, chỉ nói khi gặp ai đó lần đầu. Nói tên của bạn: マリアです, hoặc 私はマリアです. Thêm bạn đến từ đâu (ブラジルから来ました, “tôi đến từ Brazil”) hoặc bạn làm gì (学生です, “tôi là sinh viên”). Kết thúc bằng よろしくおねがいします, kèm một cái cúi đầu nhẹ.
Hajimemashite và yoroshiku onegaishimasu
はじめまして bắt nguồn từ 初めて (hajimete, “lần đầu tiên”): bạn chỉ nói một lần, khi mới gặp. よろしくおねがいします không có bản dịch chính xác: câu này mong người kia giúp đỡ, thiện chí trong mối quan hệ đang bắt đầu. Với bạn bè, よろしく là đủ; ở nơi làm việc, hãy nói どうぞよろしくおねがいいたします.
Ở trường, ở nơi làm việc
Ở trường hoặc trong câu lạc bộ, phần 自己紹介 thường thêm sở thích: 趣味は読書です (shumi wa dokusho desu, “sở thích của tôi là đọc sách”). Ở nơi làm việc, người ta nói tên công ty trước tên mình, 〇〇社の田中と申します, và trao danh thiếp bằng hai tay.
Đáp lại phần tự giới thiệu
Người kia đáp lại bằng chính câu はじめまして, tên của họ, và こちらこそよろしくおねがいします (kochira koso, “tôi cũng vậy”).
「マリアです。ブラジルから来ました。よろしくおねがいします」
“Mình là Maria. Mình đến từ Brazil. Rất vui được làm quen với các bạn.” Truyện: Bức tranh của Maria
Chúc mừng sinh nhật trong tiếng Nhật: お誕生日おめでとう (otanjōbi omedetō)
“Chúc mừng sinh nhật” trong tiếng Nhật là お誕生日おめでとう (otanjōbi omedetō), hoặc お誕生日おめでとうございます (otanjōbi omedetō gozaimasu) khi cần lịch sự. Với bạn thân, 誕生日おめでとう (tanjōbi omedetō) là đủ.
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| お誕生日おめでとうございます | おたんじょうびおめでとうございますotanjōbi omedetō gozaimasu | Lịch sự: thầy cô, sếp, người lớn tuổi hơn. |
| 誕生日おめでとう | たんじょうびおめでとうtanjōbi omedetō | Thân mật, giữa bạn thân. |
| ハッピーバースデー | happī bāsudē | Từ mượn tiếng Anh, trong bài hát và trên bánh kem. |
| おめでとう | omedetō | Chúc mừng: cũng dùng cho đám cưới, thi đỗ hoặc năm mới. |
Tìm hiểu thêm về お誕生日おめでとう
Từng từ một
誕生日 (tanjōbi) nghĩa là sinh nhật: 誕生 (tanjō, sự ra đời) + 日 (bi, ngày). Chữ お ở đầu thêm sự lịch sự và ấm áp. おめでとう nghĩa là chúc mừng: bạn cũng nói câu này trong đám cưới, dịp năm mới hoặc khi ai đó thi đỗ.
Thân mật hay lịch sự?
お誕生日おめでとう hợp với bạn bè và người nhà. Hãy thêm ございます khi nói với thầy cô, sếp hoặc người lớn tuổi hơn: お誕生日おめでとうございます. Giữa bạn thân, người ta bỏ お và viết 誕生日おめでとう, thường kèm biểu tượng cảm xúc.
Viết gì trên thiệp
Sau lời chúc mừng là một lời chúc ngắn: 素敵な一年になりますように (suteki na ichinen ni narimasu yō ni), “chúc bạn một năm thật tuyệt vời”. Trong bài hát và trên bánh kem, bạn cũng sẽ thấy từ mượn tiếng Anh ハッピーバースデー (happī bāsudē).
Cách đáp lại
Chỉ cần nói ありがとう (arigatō), hoặc ありがとうございます với người bạn nói chuyện lịch sự. Ở Nhật, bạn bè thường đãi người có sinh nhật một bữa ăn hoặc một miếng bánh.
Danh sách JLPT đầy đủ
Toàn bộ từ của từng trình độ, kèm câu trong truyện của hinoko nếu có.
- Từ vựng JLPT N5: danh sách đầy đủ 718 từ
3 từ của trang này
- Từ vựng JLPT N3: danh sách đầy đủ 2.140 từ
6 từ của trang này
- Từ vựng JLPT N2: danh sách đầy đủ 1.905 từ
10 từ của trang này
Các chủ đề khác
Câu hỏi về cách chào hỏi
Chào bằng tiếng Nhật nói thế nào?
こんにちは vào ban ngày, おはようございます vào buổi sáng (おはよう giữa bạn bè và người nhà) và こんばんは vào buổi tối.
ありがとう và ありがとうございます khác nhau thế nào?
ありがとう dùng với bạn bè và người nhà; ありがとうございます là thể lịch sự, dùng với thầy cô, đồng nghiệp hoặc ở cửa hàng. Khi cảm ơn một việc đã xong, người ta thường dùng thì quá khứ: ありがとうございました.
Khi ra khỏi nhà và khi về nhà thì nói gì?
Khi đi, bạn nói いってきます, và người ở nhà đáp いってらっしゃい. Khi về, bạn nói ただいま, và câu đáp là おかえりなさい, hoặc おかえり trong gia đình.
Chưa tìm thấy câu trả lời?
Hãy gửi email cho chúng tôi theo địa chỉ contact@hinoko-japanese.com: chúng tôi trả lời bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp.