やくせない言葉 Những từ không thể dịch

Emma, người dạy tiếng Anh và làm dịch thuật, viết một bài tản văn cho một tạp chí.
- ~12 phút
- 21 câu
- 833 ký tự
- 110 kanji
- 1 từ N1
Từng từ, từng chữ kanji đều được đối chiếu với danh sách N2 và các trình độ thấp hơn; có 1 từ N1, được đánh dấu trong phần từ vựng. Cách kiểm tra →
Nội dung truyện
次の 文章は、島の 小学校で 英語を 教えながら、ほんやくの 仕事も している エマが、ある 雑誌に 頼まれて 書いた ものである。
Bài viết dưới đây do Emma, người vừa dạy tiếng Anh ở một trường tiểu học trên đảo vừa làm công việc dịch thuật, viết theo lời đề nghị của một tạp chí.
ほんやくの 仕事を していると、「英語に やくせない 日本語は ありますか」と よく 聞かれる。
Làm nghề dịch thuật, tôi thường được hỏi: “Có từ tiếng Nhật nào không dịch được sang tiếng Anh không?”
確かに、いわゆる「やくせない 言葉」は 少なくない。
Quả thật, những cái gọi là “từ không thể dịch” không hề ít.
しかし、それは、一語では やくせない という ことにすぎないと、私は 考えている。
Nhưng tôi cho rằng điều đó chẳng qua chỉ có nghĩa là không thể dịch bằng một từ duy nhất.
例えば、晴れた 日に、木の 枝や 葉の 間から こぼれる 光を、日本語では「こもれび」と 言う。
Chẳng hạn, ánh nắng lọt qua kẽ cành, kẽ lá vào một ngày đẹp trời, tiếng Nhật gọi là “komorebi”.
英語には、これと ぴったり 同じ 一語は ないと 言われるが、二つの 言葉を 使えば、その 光の 様子は じゅうぶんに 伝えられる。
Người ta nói tiếng Anh không có từ nào khớp hoàn toàn với từ này, nhưng nếu dùng hai từ thì vẫn có thể diễn tả đầy đủ dáng vẻ của thứ ánh sáng ấy.
「いただきます」も 同じである。
Với “itadakimasu” cũng vậy.
この 言葉には、食べ物の 命や、料理を 作ってくれた 人への かんしゃの 気持ちが 含まれている、と よく 言われる。
Người ta thường nói câu này chứa đựng lòng biết ơn đối với sinh mệnh của thức ăn và đối với người đã nấu bữa ăn.
しかも、その 由来は、「頭の 上に いただく」という 動作だったらしい。
Hơn nữa, có vẻ như nó bắt nguồn từ động tác “cung kính nâng lên trên đầu”.
ただ、どの 家でも 食事の 前に こう 言う 習慣は、それほど 古くは なく、学校や 家で 教えられて 広まったと 考えられる。
Tuy nhiên, thói quen nói câu này trước bữa ăn ở mọi gia đình thì không lâu đời đến thế, mà người ta cho rằng nó lan rộng nhờ được dạy ở trường và ở nhà.
「もったいない」の 場合は、その 説明が、その まま 海を 越えた 出会いに なった。
Còn với “mottainai”, chính lời giải thích đã trở thành một cuộc gặp gỡ vượt qua biển cả.
ケニアの マータイさんは、木を 植える 活動を 続け、二千四年に ノーベル平和賞を 受けた。
Bà Wangari Maathai người Kenya, người bền bỉ với hoạt động trồng cây, đã nhận giải Nobel Hòa bình năm 2004.
次の 年、日本で この 言葉を 知った 彼女は、ものを 大切に する 心を 表す 言葉として、原語の まま 世界に 広めようと 呼びかけた。
Năm sau, khi biết đến từ này ở Nhật Bản, bà đã kêu gọi phổ biến nó ra khắp thế giới, giữ nguyên tiếng gốc, như một từ thể hiện tấm lòng trân quý đồ vật.
そして、今では、イギリスの 大きな 辞書にも、この 言葉が のっている。
Và giờ đây, từ này đã có mặt cả trong một cuốn từ điển lớn của Anh.
一語で やくせないからこそ、私たちは ていねいに 説明しようと する。
Chính vì không thể dịch bằng một từ, chúng ta mới cố gắng giải thích thật cặn kẽ.
その 説明が、相手の 国の 暮らしや 考え方を 読み取る きっかけに なり、しかも、自分の 言葉を 見直す きっかけにも なる。
Lời giải thích ấy trở thành cơ hội để hiểu được cuộc sống và cách nghĩ ở đất nước của người kia, hơn nữa còn là cơ hội để nhìn lại ngôn ngữ của chính mình.
私も、「いただきます」を 母に 説明しようと して、自分の 国の 食事の あいさつについて、改めて 考えた。
Bản thân tôi, khi cố giải thích “itadakimasu” cho mẹ, cũng đã nghĩ lại về những lời nói trước bữa ăn ở đất nước mình.
言葉は、辞書の やくにもとづいて 一語を 選べば 伝わる、というものではない。
Ngôn từ không phải cứ chọn một từ theo lời dịch trong từ điển là truyền đạt được.
説明するのに 時間が かかるからこそ、そこに 本当の 出会いが 生まれるのでは ないだろうか。
Chẳng phải chính vì việc giải thích tốn thời gian mà ở đó, một cuộc gặp gỡ thật sự mới nảy sinh hay sao?
辞書の やくは、その 言葉への 入口にすぎない。
Lời dịch trong từ điển chẳng qua chỉ là cánh cửa dẫn vào từ ấy.
やくせない 言葉に 出会った ときこそ、二つの 文化が 出会う ときなのでは ないだろうか。
Chẳng phải chính lúc ta gặp một từ không thể dịch cũng là lúc hai nền văn hóa gặp gỡ nhau hay sao?
Bạn đã hiểu chưa?
-
1 この 文章で、エマが 一番 言いたい ことは 何か。
Trong bài viết này, điều Emma muốn nói nhất là gì?
Xem đáp án
Đáp án: 3. やくせない 言葉の 説明から、出会いが 始まる。 Gặp gỡ bắt đầu từ lời giải thích những từ không thể dịch.
-
2 「それは、一語では やくせない という ことにすぎない」と あるが、「それ」は 何の ことか。
Trong bài có câu “điều đó chẳng qua chỉ có nghĩa là không thể dịch bằng một từ duy nhất”. “Điều đó” là chỉ điều gì?
Xem đáp án
Đáp án: 4. 言葉が 「やくせない」と 言われる こと Việc có những từ được gọi là “không thể dịch”
-
3 「もったいない」について、文章の 内容と 合う ものは どれか。
Về “mottainai”, điều nào đúng với nội dung bài viết?
Xem đáp án
Đáp án: 2. マータイさんは、日本で この 言葉を 知り、広めようと した。 Bà Maathai biết đến từ này ở Nhật và muốn phổ biến nó.

Truyện tiếp theo
月曜日のしおり
Tấm thẻ đánh dấu trang ngày thứ Hai
Ở thư viện nơi Yui làm việc, thứ Hai nào cũng có một cuốn sách được trả lại, bên trong kẹp một tấm thẻ đánh dấu trang làm từ hoa ép.
Chạm để tra từ, nghe giọng đọc tổng hợp và ôn tập.
Ngữ pháp trong truyện này
-
〜からこそ Thể thông thường + からこそ: “chính vì…”, nhấn mạnh đó mới là lý do thật.
一語で やくせないからこそ、私たちは ていねいに 説明しようと する。
Chính vì không thể dịch bằng một từ, chúng ta mới cố gắng giải thích thật cặn kẽ.
-
〜にすぎない Thể thông thường hoặc danh từ + にすぎない: “chỉ là, không hơn”, để giảm nhẹ.
しかし、それは、一語では やくせない という ことにすぎないと、私は 考えている。
Nhưng tôi cho rằng điều đó chẳng qua chỉ có nghĩa là không thể dịch bằng một từ duy nhất.
-
〜のではないだろうか Thể thông thường + のではないだろうか: “chẳng phải là… hay sao?”, một ý kiến nêu ra nhẹ nhàng, khiêm tốn.
説明するのに 時間が かかるからこそ、そこに 本当の 出会いが 生まれるのでは ないだろうか。
Chẳng phải chính vì việc giải thích tốn thời gian mà ở đó, một cuộc gặp gỡ thật sự mới nảy sinh hay sao?
Ngữ pháp JLPT N2: 201 mẫu ngữ pháp kèm giải thích và ví dụ →
Từ vựng (134 từ)
- 次 つぎ
- tiếp theo; つぎの あさ = “sáng hôm sau”
- 文章 ぶんしょう
- bài viết, văn bản
- 島 しま
- đảo, hòn đảo
- 小学校 しょうがっこう
- trường tiểu học (sáu năm, từ 6 đến 12 tuổi)
- 英語 えいご
- tiếng Anh
- 教える おしえる
- dạy; chỉ cho, cho biết
- ほんやく
- bản dịch, việc dịch
- 仕事 しごと
- công việc
- する
- làm
- ある
- một… nọ, một… nào đó (trong truyện kể)
- 雑誌 ざっし
- tạp chí
- 頼む たのむ
- nhờ (giúp việc gì); trông cậy vào ai đó
- 書く かく
- viết
- もの
- đồ vật, thứ
- やくす
- dịch
- 日本語 にほんご
- tiếng Nhật
- ある
- có, ở (dùng cho đồ vật)
- よく
- tốt, giỏi; thường xuyên
- 聞く きく
- nghe; hỏi
- 確かに たしかに
- quả thật, đúng là
- いわゆる
- cái gọi là, thường được gọi là
- 言葉 ことば
- từ, lời nói; một lời nhắn ngắn
- 少ない すくない
- ít; 人が 少ない = “ít người”
- しかし
- nhưng, tuy nhiên (văn viết)
- それ
- cái đó (ở gần người nghe, hoặc đã nhắc đến)
- 一 いち
- một
- 語 ご
- tiếng, ngôn ngữ; 日本語 = “tiếng Nhật”, 何語 = “tiếng gì”; từ; (一語) một từ duy nhất
- 私 わたし
- tôi
- 考える かんがえる
- suy nghĩ, cân nhắc
- 例えば たとえば
- ví dụ
- 晴れる はれる
- (trời) quang đãng, hửng nắng
- 日 ひ
- ngày
- 木 き
- cây
- 枝 えだ
- cành (cây)
- 葉 は
- lá, lá cây
- 間 あいだ
- trong khoảng, trong lúc; giữa
- こぼれる
- tràn ra, đổ ra; (光が こぼれる) (ánh sáng) lọt qua
- 光 ひかり
- ánh sáng, tia sáng
- こもれび N1
- ánh nắng xuyên qua kẽ lá
- 言う いう
- nói
- これ
- cái này (gần mình)
- ぴったり
- vừa khít, đúng y
- 同じ おなじ
- giống nhau, cùng
- 二つ ふたつ
- hai (cái)
- 使う つかう
- dùng, sử dụng
- その
- … đó, … ấy (đã nhắc đến, hoặc ở gần người nghe)
- 様子 ようす
- vẻ, dáng vẻ, tình trạng
- じゅうぶん
- đủ, đầy đủ, kỹ
- 伝える つたえる
- truyền đạt (lời nhắn), nói lại
- いただきます
- câu nói trước khi ăn (≈ “mời cả nhà ăn cơm”; nghĩa đen “tôi xin nhận”)
- この
- … này (gần mình, hoặc vừa nhắc đến)
- 食べ物 たべもの
- đồ ăn, thức ăn
- 命 いのち
- sinh mạng, mạng sống
- 料理 りょうり
- nấu ăn; món ăn
- 作る つくる
- làm, tạo ra
- 人 ひと
- người; ゆうびんきょくの 人 = “nhân viên bưu điện”
- かんしゃ
- lòng biết ơn, sự cảm tạ
- 気持ち きもち
- cảm xúc, tâm trạng; cảm giác (気持ちいい: dễ chịu)
- 含む ふくむ
- chứa, bao gồm
- しかも
- hơn nữa, lại còn
- 由来 ゆらい
- nguồn gốc (của một từ, một phong tục)
- 頭 あたま
- đầu
- 上 うえ
- trên, phía trên
- いただく
- (nghĩa cổ) kính cẩn đội lên đầu; nhận (khiêm nhường)
- 動作 どうさ
- động tác, cử chỉ
- ただ
- (ở đầu câu) chỉ có điều, tuy nhiên
- どの
- … nào?; (どの〜も) … nào cũng, mọi…
- 家 いえ
- nhà, ngôi nhà
- 食事 しょくじ
- bữa ăn; (〜する) dùng bữa, ăn cơm
- 前 まえ
- phía trước; trước (入る 前に = “trước khi vào”); (sau khoảng thời gian) … trước: 三年前 = “ba năm trước”
- こう
- như thế này, như sau
- 習慣 しゅうかん
- thói quen, phong tục
- それほど
- (đi với phủ định) không… lắm, không đến mức đó
- 古い ふるい
- cũ (dùng cho đồ vật)
- 学校 がっこう
- trường học
- 広まる ひろまる
- lan rộng, được phổ biến
- もったいない
- phí quá!; tiếc vì lãng phí thứ có giá trị
- 場合 ばあい
- trường hợp, tình huống; (〜ている 場合じゃない) không phải lúc để…
- 説明 せつめい
- lời giải thích (説明する: giải thích)
- 海 うみ
- biển
- 越える こえる
- vượt qua (núi, biển)
- 出会い であい
- cuộc gặp gỡ
- なる
- trở thành
- さん
- ông, bà, anh, chị (sau tên, để lịch sự)
- 植える うえる
- trồng
- 活動 かつどう
- hoạt động (vì một mục đích chung)
- 続ける つづける
- tiếp tục, cứ tiếp tục
- 二 に
- hai
- 千 せん
- nghìn (1.000)
- 四 よん
- bốn
- 年 ねん
- năm (trợ số từ): 五十年 = “năm mươi năm”
- 平和 へいわ
- hòa bình
- 賞 しょう
- giải thưởng, phần thưởng
- 受ける うける
- dự (thi): 試験を 受ける = “dự thi”; nhận (giải thưởng, lời đề nghị)
- 年 とし
- năm
- 日本 にほん
- Nhật Bản
- 知る しる
- biết (khi nói “tôi biết” thì dùng しっています)
- 彼女 かのじょ
- cô ấy
- 大切 たいせつ
- quan trọng, quý giá
- 心 こころ
- trái tim (tình cảm), tâm hồn; 心より = “từ tận đáy lòng”
- 表す あらわす
- thể hiện, biểu thị
- 原語 げんご
- ngôn ngữ gốc; (原語のまま) để nguyên, không dịch
- 世界 せかい
- thế giới
- 広める ひろめる
- truyền bá, làm cho mọi người biết
- 呼び掛ける よびかける
- kêu gọi
- そして
- và rồi, và sau đó
- 今 いま
- bây giờ
- 大きな おおきな
- to, lớn (luôn đứng trước danh từ)
- 辞書 じしょ
- từ điển
- のる
- có trong, được đăng (trong từ điển, trên báo)
- たち
- (sau danh từ) số nhiều: どうぶつたち = “các con vật”
- ていねい
- cẩn thận, chu đáo; lịch sự
- 相手 あいて
- người kia, người cùng trò chuyện
- 国 くに
- đất nước, nước
- 暮らし くらし
- cuộc sống hằng ngày, cách sống
- 読み取る よみとる
- đọc ra, nắm bắt (điều ẩn bên dưới)
- きっかけ
- dịp, cơ hội, điểm khởi đầu
- 自分 じぶん
- bản thân, chính mình; じぶんの = “của chính mình”
- 見る みる
- nhìn, xem, thấy
- 母 はは
- mẹ tôi, mẹ mình
- あいさつ
- lời chào; (〜する) chào hỏi
- 改めて あらためて
- lại lần nữa, với cái nhìn mới
- やく
- bản dịch, nghĩa dịch (của một từ)
- 選ぶ えらぶ
- chọn, lựa chọn
- 伝わる つたわる
- được truyền đạt, truyền tới
- 時間 じかん
- thời gian; tiếng (khoảng thời gian): 一時間 = “một tiếng”
- かかる
- (電話が かかる) có điện thoại gọi đến; (thời gian, tiền) mất, tốn
- そこ
- đó, chỗ đó
- 本当 ほんとう
- thật, sự thật; ほんとうは = “thật ra”
- 生まれる うまれる
- được sinh ra, ra đời; 生まれて 初めて = “lần đầu tiên trong đời”
- 入口 いりぐち
- lối vào
- 出会う であう
- gặp, tình cờ gặp
- とき
- lúc, thời điểm; 〜とき = “khi…”
- 文化 ぶんか
- văn hóa