Các thứ trong tuần bằng tiếng Nhật
Tên các thứ trong tuần đều kết thúc bằng 曜日 (ようび), nghĩa là “thứ trong tuần”. Phía trước là một chữ kanji duy nhất, theo bảy thiên thể nhìn thấy được bằng mắt thường: mặt trăng, rồi năm hành tinh mang tên lửa, nước, gỗ, kim loại và đất, cuối cùng là mặt trời.
Đọc toàn bộ phần giới thiệu
Khi nói, người ta thường rút gọn thành 月曜 (げつよう) hoặc 金曜 (きんよう). Trên lịch, thời khóa biểu và hóa đơn, chỉ chữ kanji đầu tiên được viết trong ngoặc sau ngày tháng: 10月21日(水), nghĩa là “thứ Tư, ngày 21 tháng 10”.
- 24 từ
- 22 từ có trong danh sách JLPT
- 5 câu trong truyện của hinoko
Bảy ngày trong tuần, từ thứ Hai đến Chủ nhật
- 月曜日 thứ Hai
- 火曜日 thứ Ba
- 水曜日 thứ Tư
- 木曜日 thứ Năm
- 金曜日 thứ Sáu
- 土曜日 thứ Bảy
- 日曜日 Chủ nhật
月曜日 (thứ Hai), 火曜日 (thứ Ba), 水曜日 (thứ Tư), 木曜日 (thứ Năm), 金曜日 (thứ Sáu), 土曜日 (thứ Bảy) và 日曜日 (Chủ nhật). Tiếng Việt gọi từ thứ Hai đến thứ Bảy theo số thứ tự, còn tiếng Nhật gọi theo thiên thể: 月曜日 là ngày của mặt trăng (月), 土曜日 là ngày của sao Thổ (土星, “sao đất”) và 日曜日 là ngày của mặt trời (日).
Từ thứ Ba đến thứ Sáu là ngày của bốn hành tinh, với những cái tên người Việt cũng quen thuộc qua âm Hán Việt: sao Hỏa (火星, “sao lửa”), sao Thủy (水星, “sao nước”), sao Mộc (木星, “sao gỗ”) và sao Kim (金星, “sao kim loại”). Nhiều lịch Nhật Bản bắt đầu tuần từ Chủ nhật.
Mỗi chữ kanji, một yếu tố tự nhiên
- 月 mặt trăng
- 火 lửangọn lửa
- 水 nước
- 木 cây
- 金 vàng
- 土 đấtđất sét
- 日 mặt trờingày
Trong tiếng Nhật, năm hành tinh mang tên ngũ hành trong tư tưởng Trung Hoa: Hỏa (lửa), Thủy (nước), Mộc (gỗ), Kim (kim loại) và Thổ (đất). Vì thế, mỗi chữ kanji trong tuần cũng là một từ thông dụng: 月 (つき) mặt trăng, 火 (ひ) lửa, 水 (みず) nước, 木 (き) cây, 金 (きん) vàng, 土 (つち) đất và 日 (ひ) mặt trời hoặc ngày.
Trong tên các thứ, những chữ kanji này đọc theo âm On: げつ, か, すい, もく, きん, ど, にち. 金 còn xuất hiện trong お金 (おかね, “tiền”) và 金魚 (きんぎょ, “cá vàng”).
Tuần, cuối tuần: các từ liên quan
- 曜日 thứ trong tuần
- 何曜日 thứ mấy?
- 週 tuầnその 前の 週 = tuần trước đó
- 今週 tuần này
- 先週 tuần trước
- 来週 tuần sau
- 毎週 mỗi tuần毎週 土曜日 = “thứ Bảy hằng tuần”
- 週末 cuối tuần
- 平日 ngày thường trong tuần
- 週間 tuần (khoảng thời gian): 一週間 = “một tuần”
週 (しゅう) nghĩa là “tuần”. Ghép với 先 (“trước”), 今 (“nay”) và 来 (“tới”), ta có 先週 (tuần trước), 今週 (tuần này) và 来週 (tuần sau); cách ghép tương tự cho ra 先月, 今月 và 来月 khi nói về tháng. 毎週 (まいしゅう) nghĩa là “mỗi tuần”, còn 一週間 (いっしゅうかん) là “một tuần” khi nói về khoảng thời gian.
週末 (しゅうまつ) là cuối tuần, 平日 (へいじつ) là ngày thường trong tuần. Để hỏi hôm nay là thứ mấy, hãy nói 今日は 何曜日ですか (きょうは なんようびですか).
Từng từ một
Cách nói, cách viết và cách dùng của từng từ, kèm thể lịch sự và câu trong truyện của hinoko.
Mặt trăng trong tiếng Nhật: 月 (tsuki)
“Mặt trăng” trong tiếng Nhật là 月 (tsuki). Trẻ em thường nói お月さま (otsukisama), và trăng tròn là 満月 (mangetsu).
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| お月さま | おつきさまotsukisama | Mặt trăng, cách gọi trìu mến của trẻ em. |
| 満月 | まんげつmangetsu | Trăng tròn. |
| 三日月 | みかづきmikazuki | Trăng lưỡi liềm. |
| 月見 | つきみtsukimi | Ngắm trăng, vào mùa thu. |
| 月曜日 | げつようびgetsuyōbi | Thứ Hai, “ngày của mặt trăng”. |
| 一月 | いちがつichigatsu | Tháng 1; còn 一か月 (ikkagetsu) là “một tháng”. |
Tìm hiểu thêm về 月
Một chữ kanji, ba cách đọc
月 là một trong những chữ kanji đầu tiên người học gặp, và có ba cách đọc thông dụng. つき (tsuki) là mặt trăng. げつ (getsu) có trong 月曜日 (getsuyōbi), thứ Hai, “ngày của mặt trăng”. がつ (gatsu) dùng để gọi tên tháng: 一月 (ichigatsu, tháng 1), 十月 (jūgatsu, tháng 10).
Vì vậy 一月 là tháng 1, còn 一か月 (ikkagetsu) là “một tháng” về độ dài thời gian: cái bẫy kinh điển cho người mới bắt đầu.
Các từ về mặt trăng
満月 (mangetsu) là trăng tròn, 三日月 (mikazuki, “trăng ngày thứ ba”) là trăng lưỡi liềm, 半月 (hangetsu) là trăng bán nguyệt và 新月 (shingetsu) là trăng non. Ánh trăng là 月明かり (tsukiakari) trong lời nói hằng ngày và 月光 (gekkō) trong văn viết.
Ngắm trăng: tsukimi
Vào 十五夜 (jūgoya), đêm rằm tháng Tám âm lịch cũ, nay rơi vào khoảng từ giữa tháng 9 đến đầu tháng 10, các gia đình ngắm trăng cùng bánh gạo tròn 月見団子 (tsukimi dango) và những nhánh cỏ lau. Vào mùa thu, các quán mì và chuỗi đồ ăn nhanh bán món “tsukimi” có trứng ở trên, tròn và vàng như mặt trăng.
Chú thỏ trên cung trăng
Người châu Âu thấy một khuôn mặt trên mặt trăng, còn người Nhật theo truyền thống thấy một chú thỏ đang giã bánh gạo (餅つき, mochitsuki). Và trong một trong những truyện cổ nhất của Nhật Bản, 竹取物語 (“Truyện ông đốn tre”), công chúa Kaguya, được tìm thấy khi còn tí hon trong một thân tre, cuối cùng trở về quê nhà trên mặt trăng.
Trăng đẹp quá nhỉ?
月が綺麗ですね (tsuki ga kirei desu ne) là một nhận xét đơn giản về bầu trời đêm, nhưng cũng có một nghĩa thứ hai nổi tiếng: một câu chuyện được lưu truyền, không có nguồn tài liệu nào, kể rằng nhà văn Natsume Sōseki đã đề xuất câu này làm bản dịch của “I love you”. Nhiều người Nhật biết nghĩa ẩn này.
十歳のさちこにすれば、ブラジルは月と同じくらい遠い国だった。
Với cô bé Sachiko mười tuổi, Brazil là một đất nước xa xôi như mặt trăng. Truyện: Những lá thư từ Brazil
Lửa trong tiếng Nhật: 火 (hi)
“Lửa” trong tiếng Nhật là 火 (hi). Đám cháy thiêu rụi một tòa nhà là 火事 (kaji), ngọn lửa là 炎 (honō), và pháo hoa là 花火 (hanabi), “hoa lửa”.
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| 火事 | かじkaji | Đám cháy trong tòa nhà; 火事だ! là tiếng kêu “Cháy!”. |
| 花火 | はなびhanabi | Pháo hoa, nghĩa đen là “hoa lửa”. |
| 火山 | かざんkazan | Núi lửa; núi Phú Sĩ là một ngọn núi lửa. |
| 火曜日 | かようびkayōbi | Thứ Ba, ngày của sao Hỏa (火星). |
| 炎 | ほのおhonō | Ngọn lửa, phần lưỡi lửa nhìn thấy được; hai chữ 火 chồng lên nhau. |
| 火の粉 | ひのこhinoko | Những đốm lửa bay lên từ đống lửa. |
Tìm hiểu thêm về 火
Chữ kanji 火 và các cách đọc
火 ban đầu là hình vẽ ngọn lửa bốc lên từ mặt đất, và chỉ có bốn nét. Đứng một mình, chữ này đọc là ひ (hi). Trong các từ ghép dùng âm Hán, chữ này đọc là か (ka): 火事 (kaji, hỏa hoạn), 火山 (kazan, núi lửa) và 火曜日 (kayōbi), thứ Ba, ngày của sao Hỏa, 火星 (kasei), “ngôi sao lửa”. Cách đọc thứ ba hiếm gặp, ほ (ho), còn lại trong vài từ như 火影 (hokage), “ánh lửa”, từ mà Naruto đã biến thành danh hiệu của người đứng đầu làng.
火 còn ẩn trong các chữ kanji khác. Chồng hai lần, chữ này tạo thành 炎 (honō), ngọn lửa. Ở bên trái một chữ kanji, nó chỉ những gì liên quan đến nhiệt: 焼く (yaku, nướng), 灯 (tō, ngọn đèn, như trong 灯台, tōdai, ngọn hải đăng). Ở dưới cùng, nó thu lại thành bốn chấm, 灬, bộ thủ gọi là れっか (rekka), “những ngọn lửa xếp hàng”: bạn có thể thấy trong 熱 (netsu, sốt, nhiệt) và 煮る (niru, ninh, hầm).
火事, 花火 và các từ khác về lửa
Khi một tòa nhà bốc cháy, từ cần dùng không phải 火 mà là 火事 (kaji): 火事だ! (kaji da!) là tiếng kêu “Cháy!”, và ở Nhật, số gọi cứu hỏa, cũng là số gọi xe cứu thương, là 119. 消防車 (shōbōsha) là xe cứu hỏa, và 火傷 (yakedo) là vết bỏng.
Vào mùa hè, 花火 (hanabi), “hoa lửa”, thắp sáng bầu trời tại 花火大会 (hanabi taikai), những lễ hội pháo hoa mà nhiều người đến dự trong trang phục yukata; cũng có loại pháo cầm tay nhỏ để đốt cùng bạn bè. Trong bếp, công thức nấu ăn nói đến 強火 (tsuyobi), 中火 (chūbi) và 弱火 (yowabi), lửa lớn, lửa vừa và lửa nhỏ, còn để nhóm hay tắt lửa, bạn nói 火をつける (hi o tsukeru) và 火を消す (hi o kesu).
火の粉: những đốm lửa làm nên tên hinoko
Những đốm lửa bay lên từ đống lửa được gọi là 火の粉 (hinoko), nghĩa đen là “bột lửa”, và ứng dụng của chúng tôi mang tên chúng: nhỏ thôi, nhưng thắp sáng mọi thứ. Trong các truyện, nhân vật chính là một ngọn lửa nhỏ màu xanh lam tên là ひのこ, sợ mưa và nước, đi khắp Nhật Bản để gặp những ngọn lửa khác.
Một trong số đó có thật. Ở Enryaku-ji, ngôi chùa trên núi Hiei gần Kyoto, một ngọn đèn do nhà sư Saichō thắp lên hơn 1.200 năm trước vẫn cháy cho đến nay: 不滅の法灯 (fumetsu no hōtō), “ngọn đèn pháp bất diệt”. Khi chùa bị thiêu rụi năm 1571, ngọn lửa được mang về từ Risshaku-ji, một ngôi chùa ở Yamagata đã được chia lửa từ nhiều thế kỷ trước.
Thành ngữ với 火
火に油を注ぐ (hi ni abura o sosogu), “đổ dầu vào lửa”, giống hệt thành ngữ tiếng Việt, và 火のない所に煙は立たぬ (hi no nai tokoro ni kemuri wa tatanu), “không có lửa thì không có khói”, cũng vậy.
Hai thành ngữ khác khó đoán hơn. 火の車 (hi no kuruma), “cỗ xe lửa”, tả cảnh túng thiếu: 家計は火の車だ (kakei wa hi no kuruma da), “kinh tế gia đình đang rất chật vật”. Còn 対岸の火事 (taigan no kaji), “đám cháy bên kia bờ”, là vấn đề của người khác, được nhìn từ một khoảng cách an toàn.
Những lỗi thường gặp
火 và 日 đều đọc là ひ (hi): một chữ là lửa, chữ kia là ngày hoặc mặt trời. Khi viết, ngữ cảnh sẽ quyết định, và 火曜日, thứ Ba, có cả hai chữ. Đừng nhầm 火曜日 (kayōbi), thứ Ba, với 水曜日 (suiyōbi), thứ Tư, ngày tiếp theo, và hãy nhớ 火 chỉ đọc là か trong từ ghép.
Nhà đang cháy không phải là 家が火です: hãy nói 火事です (kaji desu), “có cháy”, hoặc 家が燃えています (ie ga moete imasu), “ngôi nhà đang cháy”. Và với cây nến hay bếp ga, động từ là つける, thắp hoặc bật, không phải 燃やす (moyasu), nghĩa là đốt cháy thứ gì đó.
冬のさむい朝、青い火のひのこは、かぜをひいてしまいました。
Vào một buổi sáng mùa đông lạnh giá, Hinoko, ngọn lửa màu xanh lam, bị cảm. Truyện: Hinoko bị cảm
千二百年以上前に、さいちょうという人がつけた火が、今ももえているのだ。
Ngọn lửa do một người tên là Saichō thắp lên từ hơn một nghìn hai trăm năm trước, đến nay vẫn còn cháy. Truyện: Chuyến đi bắt đầu
Nước trong tiếng Nhật: 水 (mizu)
“Nước” trong tiếng Nhật là 水 (mizu). Ở nhà hàng, hãy gọi お水 (omizu), dạng lịch sự; nước nóng có từ riêng là お湯 (oyu).
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| お水 | おみずomizu | “Nước” lịch sự: từ thường dùng khi xin một ly nước. |
| お冷 | おひやohiya | Một ly nước uống lạnh, ở nhà hàng. |
| お湯 | おゆoyu | Nước nóng, để pha trà hoặc tắm. |
| 水曜日 | すいようびsuiyōbi | Thứ Tư, ngày của sao Thủy (水星); trong ngày tháng viết tắt là 水 (đọc すい). |
| 水道 | すいどうsuidō | Hệ thống cấp nước, nước máy; 水道水 (suidōsui) là nước vòi. |
| 水泳 | すいえいsuiei | Bơi lội, môn thể thao hoặc giờ học ở trường. |
Tìm hiểu thêm về 水
Chữ kanji 水 và hai cách đọc
水 ban đầu là hình vẽ dòng nước chảy: một dòng ở giữa, gợn sóng ở hai bên. Chữ này chỉ có bốn nét và là một trong những chữ kanji đầu tiên trẻ em Nhật học, ngay năm đầu đi học. Khi đứng bên trái một chữ kanji khác, nó thu lại thành ba nét, 氵, bộ thủ gọi là さんずい (sanzui): bạn có thể thấy trong 海 (umi, biển), 池 (ike, ao) và 泳ぐ (oyogu, bơi). Ngay cả 漢, chữ đầu tiên của từ 漢字 (kanji), cũng có bộ này: vốn là tên một con sông ở Trung Quốc.
Đứng một mình, 水 đọc là みず (mizu), hai nhịp ngắn, và giữ cách đọc đó trong các từ thuần Nhật như 水着 (mizugi, đồ bơi) và 水色 (mizuiro, xanh nhạt). Trong các từ ghép dùng âm Hán, chữ này đọc là すい (sui): 水道 (suidō, nước máy), 水泳 (suiei, bơi lội) và 水曜日 (suiyōbi), thứ Tư. Giống các ngày khác trong tuần, thứ Tư được đặt theo tên một thiên thể: 水星 (suisei), sao Thủy, nghĩa là “ngôi sao nước”.
お水 và お冷 ở nhà hàng
Ở hầu hết các nhà hàng tại Nhật, một ly nước lạnh được mang ra ngay khi bạn ngồi xuống, miễn phí; một số nơi mang trà, và nhiều quán ramen để khách tự lấy. Để xin nước, hãy nói すみません、お水をください (sumimasen, omizu o kudasai), và để xin thêm, お水のおかわりをください (omizu no okawari o kudasai). Chữ お ở đầu là tiền tố lịch sự: お水 nghe nhẹ nhàng hơn 水 trống không, và là từ người ta thường dùng ở cửa hàng và nhà hàng.
Bạn cũng sẽ nghe お冷 (ohiya), và thấy trên các biển như お冷はセルフサービス (“nước uống tự phục vụ”). Từ này bắt nguồn từ 冷や (hiya), “lạnh”, và khởi đầu từ cách nói của các nữ quan trong cung. お冷 luôn là nước uống lạnh, không bao giờ nóng.
水 hay お湯: nước lạnh và nước nóng
Tiếng Nhật có hai từ: trong lời nói hằng ngày, 水 là nước lạnh hoặc ở nhiệt độ phòng, và khi nóng lên thì thành お湯 (oyu). Đun nước là お湯を沸かす (oyu o wakasu), nghĩa đen là “đun nước nóng”. Vì vậy để pha trà hay mì ăn liền, bạn cần お湯; nếu gọi お水, bạn sẽ nhận được một ly nước lạnh.
湯 (yu) có mặt khắp nơi: 湯のみ (yunomi) là tách trà, và tấm rèm ở cửa nhà tắm công cộng, 銭湯 (sentō), thường có chữ ゆ thật lớn. ぬるま湯 (nurumayu) là nước ấm, và nhiều vòi nước ở Nhật ghi 水 một bên và 湯 một bên.
Hai cách nói: 水に流す và 水の泡
水に流す (mizu ni nagasu), “để nước cuốn trôi”, nghĩa là bỏ qua chuyện cũ: gần với “chuyện cũ bỏ qua” trong tiếng Việt. Sau một trận cãi nhau, bạn có thể nói 昨日のことは水に流そう (kinō no koto wa mizu ni nagasō), “quên chuyện hôm qua đi”.
水の泡 (mizu no awa), “bọt nước”, là công sức tan biến không dấu vết, như bọt nước. 努力が水の泡になった (doryoku ga mizu no awa ni natta) nghĩa là “bao công sức đổ sông đổ biển”.
Những lỗi thường gặp
熱い水 (atsui mizu) để nói “nước nóng” nghe rất lạ với người Nhật: hãy nói お湯, và giữ 冷たい水 (tsumetai mizu) cho khi muốn nhấn mạnh nước lạnh. Khi 水 có nghĩa “nước”, chữ này đọc là みず: すい chỉ xuất hiện trong từ ghép như 水道 hay 水曜日.
Hãy chú ý các chữ giống nhau: 氷 (kōri, nước đá) là 水 thêm một chấm, và 永 (ei, “mãi mãi”) trông như 水 có chấm ở trên. Và đừng nhầm 水曜日, thứ Tư, với 木曜日 (mokuyōbi), thứ Năm, ngày hôm sau.
でも、水はひのこにはあぶないです。
Nhưng nước rất nguy hiểm với Hinoko. Truyện: Bông hoa của Shiro
シロがコップに水を入れます。
Chính Shiro rót nước vào cốc. Truyện: Bông hoa của Shiro
Danh sách JLPT đầy đủ
Toàn bộ từ của từng trình độ, kèm câu trong truyện của hinoko nếu có.
- Từ vựng JLPT N5: danh sách đầy đủ 718 từ
14 từ của trang này
- Từ vựng JLPT N4: danh sách đầy đủ 668 từ
3 từ của trang này
- Từ vựng JLPT N3: danh sách đầy đủ 2.140 từ
4 từ của trang này
- Từ vựng JLPT N2: danh sách đầy đủ 1.905 từ
1 từ của trang này
Các chủ đề khác
Câu hỏi về các thứ trong tuần
Các thứ trong tuần tiếng Nhật là gì?
月曜日, 火曜日, 水曜日, 木曜日, 金曜日, 土曜日 và 日曜日, từ thứ Hai đến Chủ nhật. Tất cả đều kết thúc bằng 曜日 (ようび), “thứ trong tuần”.
Vì sao tên các thứ lại gắn với lửa, nước và gỗ?
Tên các thứ theo bảy thiên thể nhìn thấy bằng mắt thường: mặt trăng (月), năm hành tinh mang tên lửa, nước, gỗ, kim loại và đất, và mặt trời (日).
Hỏi hôm nay là thứ mấy thế nào?
今日は 何曜日ですか (きょうは なんようびですか). Khi nói, tên các thứ thường được rút ngắn: 月曜 (げつよう), 金曜 (きんよう).
Chưa tìm thấy câu trả lời?
Hãy gửi email cho chúng tôi theo địa chỉ contact@hinoko-japanese.com: chúng tôi trả lời bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp.