hinoko

Từ vựng tiếng Nhật về thời tiết và bốn mùa

Nhật Bản có bốn mùa rõ rệt, với mùa mưa vào đầu hè và bão vào cuối hè. Nói về thời tiết là cách bắt chuyện rất phổ biến: (“trời đẹp nhỉ”), (“lạnh nhỉ”).

Đọc toàn bộ phần giới thiệu

Các từ chỉ thời tiết thường ngắn và có từ rất lâu đời: (, mưa), (, tuyết), (, gió). Cẩn thận với những từ viết bằng cùng chữ kana: viết giống (, kẹo) nhưng khác cao độ khi phát âm, còn đọc hoàn toàn giống (, cảm lạnh).

  • 29 từ
  • 29 từ có trong danh sách JLPT
  • 6 câu trong truyện của hinoko

Trời nắng, trời mưa, trời nhiều mây

  • 天気(てんき) tenkiN5 thời tiết
  • 晴(は)れ hareN5 trời nắng, trời đẹp
  • 曇(くも)り kumoriN5 trời nhiều mây
  • 雨(あめ) ameN5 mưa
  • 雪(ゆき) yukiN5 tuyết
  • 風(かぜ) kazeN5 gió
  • 雲(くも) kumoN4 mây
  • 台風(たいふう) taifūN4 bão
  • 雷(かみなり) kaminariN3 sấm, sét: = “sấm rền”
  • 天気予報(てんきよほう) tenki yohōN4 dự báo thời tiết
  • 傘(かさ) kasaN5 ô

() nghĩa là “thời tiết”; hoặc () là trời đẹp. () là trời nhiều mây, () là mưa, () là tuyết, () là gió, () là mây, () là sấm, () là bão.

Bản tin dự báo thời tiết, (), cho biết khả năng có mưa theo phần trăm, gọi là (). Khi con số này cao, người Nhật mang theo ô, (); những chiếc ô nhựa trong suốt bán ở mọi konbini đã trở thành một phần của cảnh quan Nhật Bản.

Mưa rơi: , ,

  • 降(ふ)る furuN5 rơi (mưa, tuyết)
  • 晴(は)れる hareruN5 (trời) quang mây, hửng nắng
  • 曇(くも)る kumoruN5 (trời) kéo mây
  • 吹(ふ)く fukuN5 thổi
  • やむ yamuN4 tạnh, ngừng (mưa, tuyết, gió)

Tiếng Việt thường nói “trời mưa”, còn tiếng Nhật nói mưa “rơi”, giống như tuyết “rơi”: ( ), . Muốn nói “trời đang mưa”, bạn dùng , nghĩa đen là “mưa đang rơi”. Bầu trời “quang mây”, (), hoặc “kéo mây”, (), còn gió thì “thổi”, ( ).

Khi mưa tạnh, người Nhật nói . Tiếng Nhật có nhiều từ chỉ mưa: () là mưa nhỏ, () là mưa to, còn () là cơn mưa rào bất chợt vào buổi chiều mùa hè.

Nóng, lạnh, ấm, mát

  • 暑(あつ)い atsuiN5 nóng (thời tiết, không khí)
  • 寒(さむ)い samuiN5 lạnh (thời tiết, không khí)
  • 暖(あたた)かい atatakaiN5 ấm áp (dễ chịu)
  • 涼(すず)しい suzushiiN5 mát mẻ (dễ chịu)
  • 蒸(む)し暑(あつ)い mushiatsuiN3 nóng ẩm, oi bức

() là nóng, dùng cho thời tiết; () là lạnh; () là ấm áp dễ chịu; () là mát mẻ dễ chịu. Mùa hè Nhật Bản thường (): nóng ẩm, oi bức.

Cẩn thận với từ đồng âm: tiếng Việt dùng chung từ “nóng”, còn tiếng Nhật dùng cho thời tiết và (cũng đọc là ) cho vật nóng khi chạm vào, như trà hay nước tắm. Với cái lạnh cũng phải phân biệt: dùng cho không khí, gần với “rét” trong tiếng Việt, còn () dùng cho vật lạnh khi chạm vào, như nước hay đồ uống.

Bốn mùa

  • 季節(きせつ) kisetsuN4 mùa
  • 春(はる) haruN5 mùa xuân
  • 夏(なつ) natsuN5 mùa hè
  • 秋(あき) akiN5 mùa thu
  • 冬(ふゆ) fuyuN5 mùa đông
  • 梅雨(つゆ) tsuyuN3 mùa mưa (từ tháng 6 đến giữa tháng 7)
  • 桜(さくら) sakuraN3 cây anh đàohoa anh đào
  • 紅葉(こうよう) kōyōN2 sắc lá mùa thu = “(lá) chuyển sang đỏ hoặc vàng”

() là mùa xuân, mùa hoa anh đào (, ), cũng là lúc năm học mới bắt đầu vào tháng 4; () là mùa hè, nóng ẩm, ở hầu hết các vùng đến sau mùa mưa, (), kéo dài từ tháng 6 đến giữa tháng 7; () là mùa thu, với lá đỏ và lá vàng, gọi là (); () là mùa đông, tuyết rơi rất nhiều ở phía bắc và các vùng hướng ra biển Nhật Bản.

() nghĩa là “mùa”. Bão () đổ bộ chủ yếu vào cuối hè và đầu thu. Mỗi mùa có những chuyến đi chơi riêng: mùa xuân đi ngắm hoa anh đào (, ), mùa thu đi ngắm lá đỏ (, ).

Từng từ một

Cách nói, cách viết và cách dùng của từng từ, kèm thể lịch sự và câu trong truyện của hinoko.

Mưa trong tiếng Nhật: (ame)

雨あめame

“Mưa” trong tiếng Nhật là (ame), và “trời đang mưa” là (ame ga futte imasu). Mùa mưa, từ tháng 6 đến tháng 7 ở phần lớn nước Nhật, là (tsuyu).

TừCách đọcNghĩa
梅雨つゆtsuyuMùa mưa, từ tháng 6 đến tháng 7; cũng đọc là (baiu).
小雨こさめkosameMưa nhỏ.
大雨おおあめōameMưa to.
夕立ゆうだちyūdachiCơn mưa rào bất chợt vào cuối buổi chiều mùa hè.
雨宿りあまやどりamayadoriTrú mưa dưới mái hiên.
傘かさkasaÔ; ô nhựa trong suốt là (binīru gasa).
Tìm hiểu thêm về

Chữ kanji

là hình vẽ mưa rơi từ trời: một nét ngang cho bầu trời ở trên, đám mây bên dưới và những giọt mưa bên trong. Khi đứng trên các chữ kanji khác, chữ này thu lại thành bộ mưa, (amekanmuri), có trong nhiều từ về thời tiết: (yuki, tuyết), (kumo, mây), (kaminari, sấm), (kiri, sương mù) và (den), điện, vốn là tia chớp.

Đứng một mình, đọc là (ame). Trong một số từ, chữ này đọc là (ama), như (amado, cửa chớp chắn bão) và (amayadori, trú mưa), và trong từ ghép dùng âm Hán thì đọc là (u): (gōu, mưa như trút), (uten, trời mưa), như trong , “hủy nếu trời mưa”.

: nói về thời tiết

Trong tiếng Nhật, mưa “rơi xuống”: (ame ga furu) là “trời mưa”, (ame ga futte imasu) là “trời đang mưa”, và (ame ga yamimashita) là “mưa đã tạnh”. Dự báo thời tiết nói (ame nochi hare), “mưa rồi nắng”, và cho biết (kōsui kakuritsu), xác suất mưa, điều nhiều người xem trước khi ra khỏi nhà.

Ô nhựa trong suốt, bán với giá vài trăm yên ở mọi konbini, là giải pháp kinh điển cho cơn mưa bất chợt, và các cửa hàng đặt giá để ô hoặc túi nhựa ở cửa để ô ướt không nhỏ nước xuống sàn. Đứng dưới mái hiên chờ mưa tạnh là (amayadori).

, mùa mưa

Từ đầu tháng 6 đến giữa tháng 7, phần lớn nước Nhật trải qua (tsuyu, cũng đọc là baiu), mùa mưa: nhiều tuần trời xám và mưa phùn ấm. Tên gọi được viết là “mưa mơ” (, quả mơ ume; âm Hán Việt: mai vũ), vì mùa này đến khi mơ chín. Mùa mưa ở Okinawa bắt đầu và kết thúc sớm hơn khoảng một tháng, còn Hokkaido gần như không có.

Trẻ em treo (teru teru bōzu) ở cửa sổ, búp bê cầu nắng nhỏ làm bằng vải hoặc giấy trắng, để cầu trời nắng vào hôm sau, nhất là trước chuyến đi của trường hay ngày hội thể thao. Mùa mưa cũng là mùa hoa cẩm tú cầu, (ajisai), và nhiều ngôi chùa nổi tiếng nhờ loài hoa này.

Các từ cho từng kiểu mưa

Tiếng Nhật có nhiều từ chỉ mưa. (kosame) là mưa nhỏ, (ōame) là mưa to, và (yūdachi) là cơn mưa rào bất chợt vào cuối buổi chiều mùa hè. (niwaka ame) là cơn mưa thoáng qua, và (kirisame) là mưa phùn mịn như sương.

Một số từ gần như đầy chất thơ: (kitsune no yomeiri), “đám cưới cáo”, là mưa rơi khi trời vẫn nắng, và (shigure) là những cơn mưa lạnh thoáng qua cuối thu đầu đông. (ameotoko) và (ameonna) là người đàn ông hay người phụ nữ mà bạn bè đùa rằng đi đến đâu là mang mưa đến đó.

Những lỗi thường gặp

(ame, mưa) và (ame, kẹo) nghe gần như giống nhau. Trong tiếng Nhật chuẩn, “mưa” cao rồi thấp, Á-me, còn “kẹo” bắt đầu thấp rồi lên cao, a-MÉ; khi viết, chữ kanji giúp phân biệt. Và đừng nhầm với (yuki, tuyết), chữ có ở trên.

nghĩa là “trời sẽ mưa” hoặc “trời mưa” nói chung: với mưa đang rơi lúc này, hãy nói . Và bị ướt mưa là (ame ni nureru), với : trong các truyện của hinoko, đó là nỗi sợ lớn nhất của , vì ngọn lửa bị ướt sẽ tắt.

今日(きょう)はあさから雨(あめ)がふっています。

Hôm nay trời mưa từ sáng. Truyện: Người bạn nhỏ

雨(あめ)の日(ひ)が、もう十日(とおか)もつづいていました。

Trời mưa đã kéo dài suốt mười ngày. Truyện: Búp bê cầu nắng

Tuyết trong tiếng Nhật: (yuki)

雪ゆきyuki

“Tuyết” trong tiếng Nhật là (yuki). Để nói “tuyết đang rơi”, hãy dùng (yuki ga futte imasu).

TừCách đọcNghĩa
初雪はつゆきhatsuyukiTrận tuyết đầu mùa.
大雪おおゆきōyukiTuyết dày.
吹雪ふぶきfubukiBão tuyết.
雪だるまゆきだるまyukidarumaNgười tuyết, thường gồm hai khối cầu.
雪合戦ゆきがっせんyukigassenTrò ném tuyết.
雪女ゆきおんなyuki-onnaNgười phụ nữ tuyết trong văn hóa dân gian Nhật Bản.
Tìm hiểu thêm về

Chữ kanji

nằm dưới , bộ “vũ” (mưa), giống nhiều chữ kanji về thời tiết: (mây), (sấm), (sương giá). Đứng một mình, chữ này đọc là (yuki), hai nhịp ngắn; trong từ ghép thường đọc là (setsu): (sekisetsu, lớp tuyết phủ), (josetsu, dọn tuyết).

Đừng nhầm với trên bảng tàu: (Tōkyō-yuki) nghĩa là “đi Tokyo”, từ , “đi”.

“Tuyết đang rơi” và các từ khác về tuyết

Tiếng Nhật không có động từ riêng cho “có tuyết”: tuyết rơi, (yuki ga furu), rồi chất đống, (yuki ga tsumoru). (hatsuyuki) là trận tuyết đầu mùa, (ōyuki) là tuyết dày, (fubuki) là bão tuyết và (konayuki) là tuyết bột.

Thậm chí còn có từ chỉ tuyết rơi trong tĩnh lặng: (shinshin), sự yên ắng của đêm tuyết, như trong .

Người tuyết và lều tuyết

Người tuyết Nhật Bản, (yukidaruma), thường gồm hai khối cầu chứ không phải ba: tên gọi lấy từ búp bê Daruma tròn trịa. Trẻ em chơi ném tuyết, (yukigassen, “trận chiến tuyết”), và ở một số thị trấn nhiều tuyết, các em dựng (kamakura), những chiếc lều tuyết để ngồi quanh lò than nhỏ và đãi khách bánh gạo.

Xứ tuyết

Phía Nhật Bản hướng ra biển Nhật Bản, từ Hokkaido xuống Niigata và xa hơn nữa, là một trong những vùng có người ở nhiều tuyết nhất thế giới: gió lạnh từ lục địa hút hơi ẩm trên biển rồi trút xuống núi thành tuyết. Tiểu thuyết (Yukiguni, “Xứ tuyết”) của Kawabata Yasunari lấy bối cảnh ở đây, và Sapporo tổ chức lễ hội tuyết nổi tiếng vào tháng 2 hằng năm.

Yuki-onna, người phụ nữ tuyết

Trong văn hóa dân gian, (yuki-onna) là người phụ nữ da trắng nhợt xuất hiện trong bão tuyết. Câu chuyện nổi tiếng nhất về cô, được Lafcadio Hearn kể lại trong Kwaidan (1904), nói về một chàng tiều phu trẻ được cô tha mạng với một điều kiện: không bao giờ kể với ai những gì đã thấy. Tuyết còn rơi trong nhiều truyện cổ tích Nhật Bản khác, từ “Tượng jizō và những chiếc nón rơm” đến “Hạc đền ơn”.

今日(きょう)はあさからゆきがふっています。

Hôm nay tuyết rơi từ sáng. Truyện: Chú mèo tuyết

シロはまどの前(まえ)で、小(ちい)さいゆきのねこをつくって、ひのこに見(み)せます。

Trước cửa sổ, Shiro nặn một con mèo tuyết nhỏ rồi cho Hinoko xem. Truyện: Chú mèo tuyết

Hoa trong tiếng Nhật: (hana)

花はなhana

“Hoa” trong tiếng Nhật là (hana). Từ này có trong (hanami, ngắm hoa anh đào) và (hanabi, pháo hoa, nghĩa đen là “hoa lửa”).

TừCách đọcNghĩa
花見はなみhanamiNgắm hoa anh đào, buổi picnic mùa xuân.
花火はなびhanabiPháo hoa, “hoa lửa”.
花びらはなびらhanabiraCánh hoa.
花束はなたばhanatabaBó hoa.
生け花いけばなikebanaNghệ thuật cắm hoa.
花言葉はなことばhanakotobaNgôn ngữ của các loài hoa.
Tìm hiểu thêm về

Chữ kanji và các cách đọc

ghép bộ , bộ “thảo”, với , phần cho cách đọc (ka). Đứng một mình, chữ này đọc là (hana); trong từ ghép thường đọc là : (kaika, nở hoa), (kafun, phấn hoa), (kabin, bình hoa).

Hãy cẩn thận với (hana, “mũi”): hai từ nghe giống nhau. Cao độ giúp phân biệt khi có trợ từ theo sau: trong , giọng hạ xuống sau hana, còn trong , giọng giữ nguyên.

Hanami, hanabi và các từ khác về hoa

(hanami) là tục picnic dưới tán hoa anh đào vào mùa xuân; trong thơ cổ, đứng một mình thường có nghĩa là hoa anh đào. (hanabi), “hoa lửa”, là pháo hoa của các lễ hội mùa hè. (hanabira) là cánh hoa, (hanataba) là bó hoa, và (ikebana) là nghệ thuật cắm hoa.

Thành ngữ với hana

(hana yori dango, “bánh dango hơn hoa”) nói về người coi trọng cái thiết thực hơn cái đẹp, như người đi picnic quan tâm đến đồ ăn hơn là hoa. (takane no hana, “bông hoa trên đỉnh núi cao”) là người hoặc điều ngoài tầm với. (iwanu ga hana) nghĩa là có những điều không nói ra thì hơn.

Tặng hoa

Nhật Bản có (hanakotoba), ngôn ngữ của các loài hoa. (kiku, hoa cúc) là biểu tượng của hoàng gia và xuất hiện trên hộ chiếu Nhật Bản, nhưng cũng là hoa của tang lễ và mộ phần, nên không ai mang đến khi thăm người bệnh. Cây trồng trong chậu cũng được tránh: cây bén rễ (, netsuku) nghe giống nằm liệt giường (, netsuku).

Hana trong tên người

cũng là chữ được yêu thích trong tên riêng. (Hanako) từ lâu là tên mẫu trên các biểu mẫu và trong sách giáo khoa, và Hana, viết bằng hoặc cách khác, vẫn là tên phổ biến của các bé gái.

小(ちい)さくてあおいはなです。

Đó là một bông hoa nhỏ màu xanh lam. Truyện: Bông hoa của Shiro

「明日(あした)の花見(はなみ)、ばしょをとるのはけんの仕事(しごと)だよ」

“Ngày mai đi ngắm hoa anh đào (hanami), giữ chỗ là việc của con đấy, Ken.” Truyện: Chỗ ngắm hoa anh đào

Trong truyện của hinoko

  • あさから雨(あめ)がふっていました。

    Trời đã mưa từ sáng.

    Chiếc ô giống hệt →
  • 今日(きょう)はあさからゆきがふっています。

    Hôm nay tuyết rơi từ sáng.

    Chú mèo tuyết →
  • かぜもすずしいです。

    Gió cũng thật mát.

    Chuyến xe buýt ra biển →
  • つぎの朝(あさ)、空(そら)はきれいにはれていました。

    Sáng hôm sau, bầu trời quang đãng thật đẹp.

    Búp bê cầu nắng →
  • 天気予報(てんきよほう)によると、しばらくは晴(は)れの日(ひ)が続(つづ)くそうだ。

    Theo dự báo thời tiết, trời sẽ còn nắng ráo một thời gian.

    Chuyến đi bắt đầu →
  • いつか日本(にほん)に帰(かえ)ったら、またいっしょにさくらを見(み)ようね。

    Mai này khi tớ về Nhật, chúng mình lại cùng đi ngắm hoa anh đào nhé.

    Những lá thư từ Brazil →

Đọc những từ này trong truyện

Các truyện miễn phí có dùng những từ này, truyện dễ nhất trước.

Danh sách JLPT đầy đủ

Toàn bộ từ của từng trình độ, kèm câu trong truyện của hinoko nếu có.

Các chủ đề khác

Câu hỏi về thời tiết và các mùa

“Trời đang mưa” trong tiếng Nhật nói thế nào?

( ), nghĩa đen là “mưa đang rơi”. Tuyết cũng rơi: .

Bốn mùa trong tiếng Nhật là gì?

() mùa xuân, () mùa hè, () mùa thu và () mùa đông. Ở phần lớn các vùng, mùa mưa, (), đến trước mùa hè, từ tháng 6 đến giữa tháng 7.

Nói về thời tiết thế nào?

Bằng một nhận xét ngắn để người nghe đồng tình: (“trời đẹp nhỉ?”) hoặc (“lạnh nhỉ?”). Đây là cách rất phổ biến để bắt chuyện.

Chưa tìm thấy câu trả lời?

Hãy gửi email cho chúng tôi theo địa chỉ contact@hinoko-japanese.com: chúng tôi trả lời bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp.

Cách hinoko hoạt động →

Đọc “Người bạn nhỏ”, truyện N5 miễn phí có dùng các từ của chủ đề này →