Từ vựng tiếng Nhật về thời tiết và bốn mùa
Nhật Bản có bốn mùa rõ rệt, với mùa mưa vào đầu hè và bão vào cuối hè. Nói về thời tiết là cách bắt chuyện rất phổ biến: いい 天気ですね (“trời đẹp nhỉ”), 寒いですね (“lạnh nhỉ”).
Đọc toàn bộ phần giới thiệu
Các từ chỉ thời tiết thường ngắn và có từ rất lâu đời: 雨 (あめ, mưa), 雪 (ゆき, tuyết), 風 (かぜ, gió). Cẩn thận với những từ viết bằng cùng chữ kana: 雨 viết giống 飴 (あめ, kẹo) nhưng khác cao độ khi phát âm, còn 風 đọc hoàn toàn giống 風邪 (かぜ, cảm lạnh).
- 29 từ
- 29 từ có trong danh sách JLPT
- 6 câu trong truyện của hinoko
Trời nắng, trời mưa, trời nhiều mây
- 天気 thời tiết
- 晴れ trời nắng, trời đẹp
- 曇り trời nhiều mây
- 雨 mưa
- 雪 tuyết
- 風 gió
- 雲 mây
- 台風 bão
- 雷 sấm, sét: かみなりが 鳴る = “sấm rền”
- 天気予報 dự báo thời tiết
- 傘 ô
天気 (てんき) nghĩa là “thời tiết”; いい 天気 hoặc 晴れ (はれ) là trời đẹp. 曇り (くもり) là trời nhiều mây, 雨 (あめ) là mưa, 雪 (ゆき) là tuyết, 風 (かぜ) là gió, 雲 (くも) là mây, 雷 (かみなり) là sấm, 台風 (たいふう) là bão.
Bản tin dự báo thời tiết, 天気予報 (てんきよほう), cho biết khả năng có mưa theo phần trăm, gọi là 降水確率 (こうすいかくりつ). Khi con số này cao, người Nhật mang theo ô, 傘 (かさ); những chiếc ô nhựa trong suốt bán ở mọi konbini đã trở thành một phần của cảnh quan Nhật Bản.
Mưa rơi: 降る, 晴れる, 吹く
- 降る rơi (mưa, tuyết)
- 晴れる (trời) quang mây, hửng nắng
- 曇る (trời) kéo mây
- 吹く thổi
- やむ tạnh, ngừng (mưa, tuyết, gió)
Tiếng Việt thường nói “trời mưa”, còn tiếng Nhật nói mưa “rơi”, giống như tuyết “rơi”: 雨が 降る (あめが ふる), 雪が 降る. Muốn nói “trời đang mưa”, bạn dùng 雨が 降っています, nghĩa đen là “mưa đang rơi”. Bầu trời “quang mây”, 晴れる (はれる), hoặc “kéo mây”, 曇る (くもる), còn gió thì “thổi”, 風が 吹く (かぜが ふく).
Khi mưa tạnh, người Nhật nói 雨が やむ. Tiếng Nhật có nhiều từ chỉ mưa: 小雨 (こさめ) là mưa nhỏ, 大雨 (おおあめ) là mưa to, còn 夕立 (ゆうだち) là cơn mưa rào bất chợt vào buổi chiều mùa hè.
Nóng, lạnh, ấm, mát
- 暑い nóng (thời tiết, không khí)
- 寒い lạnh (thời tiết, không khí)
- 暖かい ấm áp (dễ chịu)
- 涼しい mát mẻ (dễ chịu)
- 蒸し暑い nóng ẩm, oi bức
暑い (あつい) là nóng, dùng cho thời tiết; 寒い (さむい) là lạnh; 暖かい (あたたかい) là ấm áp dễ chịu; 涼しい (すずしい) là mát mẻ dễ chịu. Mùa hè Nhật Bản thường 蒸し暑い (むしあつい): nóng ẩm, oi bức.
Cẩn thận với từ đồng âm: tiếng Việt dùng chung từ “nóng”, còn tiếng Nhật dùng 暑い cho thời tiết và 熱い (cũng đọc là あつい) cho vật nóng khi chạm vào, như trà hay nước tắm. Với cái lạnh cũng phải phân biệt: 寒い dùng cho không khí, gần với “rét” trong tiếng Việt, còn 冷たい (つめたい) dùng cho vật lạnh khi chạm vào, như nước hay đồ uống.
Bốn mùa
- 季節 mùa
- 春 mùa xuân
- 夏 mùa hè
- 秋 mùa thu
- 冬 mùa đông
- 梅雨 mùa mưa (từ tháng 6 đến giữa tháng 7)
- 桜 cây anh đàohoa anh đào
- 紅葉 sắc lá mùa thu紅葉する = “(lá) chuyển sang đỏ hoặc vàng”
春 (はる) là mùa xuân, mùa hoa anh đào (桜, さくら), cũng là lúc năm học mới bắt đầu vào tháng 4; 夏 (なつ) là mùa hè, nóng ẩm, ở hầu hết các vùng đến sau mùa mưa, 梅雨 (つゆ), kéo dài từ tháng 6 đến giữa tháng 7; 秋 (あき) là mùa thu, với lá đỏ và lá vàng, gọi là 紅葉 (こうよう); 冬 (ふゆ) là mùa đông, tuyết rơi rất nhiều ở phía bắc và các vùng hướng ra biển Nhật Bản.
季節 (きせつ) nghĩa là “mùa”. Bão (台風) đổ bộ chủ yếu vào cuối hè và đầu thu. Mỗi mùa có những chuyến đi chơi riêng: mùa xuân đi ngắm hoa anh đào (花見, はなみ), mùa thu đi ngắm lá đỏ (紅葉狩り, もみじがり).
Từng từ một
Cách nói, cách viết và cách dùng của từng từ, kèm thể lịch sự và câu trong truyện của hinoko.
Mưa trong tiếng Nhật: 雨 (ame)
“Mưa” trong tiếng Nhật là 雨 (ame), và “trời đang mưa” là 雨が降っています (ame ga futte imasu). Mùa mưa, từ tháng 6 đến tháng 7 ở phần lớn nước Nhật, là 梅雨 (tsuyu).
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| 梅雨 | つゆtsuyu | Mùa mưa, từ tháng 6 đến tháng 7; cũng đọc là ばいう (baiu). |
| 小雨 | こさめkosame | Mưa nhỏ. |
| 大雨 | おおあめōame | Mưa to. |
| 夕立 | ゆうだちyūdachi | Cơn mưa rào bất chợt vào cuối buổi chiều mùa hè. |
| 雨宿り | あまやどりamayadori | Trú mưa dưới mái hiên. |
| 傘 | かさkasa | Ô; ô nhựa trong suốt là ビニール傘 (binīru gasa). |
Tìm hiểu thêm về 雨
Chữ kanji 雨
雨 là hình vẽ mưa rơi từ trời: một nét ngang cho bầu trời ở trên, đám mây bên dưới và những giọt mưa bên trong. Khi đứng trên các chữ kanji khác, chữ này thu lại thành bộ mưa, あめかんむり (amekanmuri), có trong nhiều từ về thời tiết: 雪 (yuki, tuyết), 雲 (kumo, mây), 雷 (kaminari, sấm), 霧 (kiri, sương mù) và 電 (den), điện, vốn là tia chớp.
Đứng một mình, 雨 đọc là あめ (ame). Trong một số từ, chữ này đọc là あま (ama), như 雨戸 (amado, cửa chớp chắn bão) và 雨宿り (amayadori, trú mưa), và trong từ ghép dùng âm Hán thì đọc là う (u): 豪雨 (gōu, mưa như trút), 雨天 (uten, trời mưa), như trong 雨天中止, “hủy nếu trời mưa”.
雨が降る: nói về thời tiết
Trong tiếng Nhật, mưa “rơi xuống”: 雨が降る (ame ga furu) là “trời mưa”, 雨が降っています (ame ga futte imasu) là “trời đang mưa”, và 雨が止みました (ame ga yamimashita) là “mưa đã tạnh”. Dự báo thời tiết nói 雨のち晴れ (ame nochi hare), “mưa rồi nắng”, và cho biết 降水確率 (kōsui kakuritsu), xác suất mưa, điều nhiều người xem trước khi ra khỏi nhà.
Ô nhựa trong suốt, bán với giá vài trăm yên ở mọi konbini, là giải pháp kinh điển cho cơn mưa bất chợt, và các cửa hàng đặt giá để ô hoặc túi nhựa ở cửa để ô ướt không nhỏ nước xuống sàn. Đứng dưới mái hiên chờ mưa tạnh là 雨宿り (amayadori).
梅雨, mùa mưa
Từ đầu tháng 6 đến giữa tháng 7, phần lớn nước Nhật trải qua 梅雨 (tsuyu, cũng đọc là baiu), mùa mưa: nhiều tuần trời xám và mưa phùn ấm. Tên gọi được viết là “mưa mơ” (梅, quả mơ ume; âm Hán Việt: mai vũ), vì mùa này đến khi mơ chín. Mùa mưa ở Okinawa bắt đầu và kết thúc sớm hơn khoảng một tháng, còn Hokkaido gần như không có.
Trẻ em treo てるてる坊主 (teru teru bōzu) ở cửa sổ, búp bê cầu nắng nhỏ làm bằng vải hoặc giấy trắng, để cầu trời nắng vào hôm sau, nhất là trước chuyến đi của trường hay ngày hội thể thao. Mùa mưa cũng là mùa hoa cẩm tú cầu, あじさい (ajisai), và nhiều ngôi chùa nổi tiếng nhờ loài hoa này.
Các từ cho từng kiểu mưa
Tiếng Nhật có nhiều từ chỉ mưa. 小雨 (kosame) là mưa nhỏ, 大雨 (ōame) là mưa to, và 夕立 (yūdachi) là cơn mưa rào bất chợt vào cuối buổi chiều mùa hè. にわか雨 (niwaka ame) là cơn mưa thoáng qua, và 霧雨 (kirisame) là mưa phùn mịn như sương.
Một số từ gần như đầy chất thơ: 狐の嫁入り (kitsune no yomeiri), “đám cưới cáo”, là mưa rơi khi trời vẫn nắng, và 時雨 (shigure) là những cơn mưa lạnh thoáng qua cuối thu đầu đông. 雨男 (ameotoko) và 雨女 (ameonna) là người đàn ông hay người phụ nữ mà bạn bè đùa rằng đi đến đâu là mang mưa đến đó.
Những lỗi thường gặp
雨 (ame, mưa) và 飴 (ame, kẹo) nghe gần như giống nhau. Trong tiếng Nhật chuẩn, “mưa” cao rồi thấp, Á-me, còn “kẹo” bắt đầu thấp rồi lên cao, a-MÉ; khi viết, chữ kanji giúp phân biệt. Và đừng nhầm 雨 với 雪 (yuki, tuyết), chữ có 雨 ở trên.
雨が降ります nghĩa là “trời sẽ mưa” hoặc “trời mưa” nói chung: với mưa đang rơi lúc này, hãy nói 雨が降っています. Và bị ướt mưa là 雨に濡れる (ame ni nureru), với に: trong các truyện của hinoko, đó là nỗi sợ lớn nhất của ひのこ, vì ngọn lửa bị ướt sẽ tắt.
今日はあさから雨がふっています。
Hôm nay trời mưa từ sáng. Truyện: Người bạn nhỏ
雨の日が、もう十日もつづいていました。
Trời mưa đã kéo dài suốt mười ngày. Truyện: Búp bê cầu nắng
Tuyết trong tiếng Nhật: 雪 (yuki)
“Tuyết” trong tiếng Nhật là 雪 (yuki). Để nói “tuyết đang rơi”, hãy dùng 雪が降っています (yuki ga futte imasu).
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| 初雪 | はつゆきhatsuyuki | Trận tuyết đầu mùa. |
| 大雪 | おおゆきōyuki | Tuyết dày. |
| 吹雪 | ふぶきfubuki | Bão tuyết. |
| 雪だるま | ゆきだるまyukidaruma | Người tuyết, thường gồm hai khối cầu. |
| 雪合戦 | ゆきがっせんyukigassen | Trò ném tuyết. |
| 雪女 | ゆきおんなyuki-onna | Người phụ nữ tuyết trong văn hóa dân gian Nhật Bản. |
Tìm hiểu thêm về 雪
Chữ kanji 雪
雪 nằm dưới 雨, bộ “vũ” (mưa), giống nhiều chữ kanji về thời tiết: 雲 (mây), 雷 (sấm), 霜 (sương giá). Đứng một mình, chữ này đọc là ゆき (yuki), hai nhịp ngắn; trong từ ghép thường đọc là せつ (setsu): 積雪 (sekisetsu, lớp tuyết phủ), 除雪 (josetsu, dọn tuyết).
Đừng nhầm với ゆき trên bảng tàu: 東京行き (Tōkyō-yuki) nghĩa là “đi Tokyo”, từ 行く, “đi”.
“Tuyết đang rơi” và các từ khác về tuyết
Tiếng Nhật không có động từ riêng cho “có tuyết”: tuyết rơi, 雪が降る (yuki ga furu), rồi chất đống, 雪が積もる (yuki ga tsumoru). 初雪 (hatsuyuki) là trận tuyết đầu mùa, 大雪 (ōyuki) là tuyết dày, 吹雪 (fubuki) là bão tuyết và 粉雪 (konayuki) là tuyết bột.
Thậm chí còn có từ chỉ tuyết rơi trong tĩnh lặng: しんしん (shinshin), sự yên ắng của đêm tuyết, như trong 雪がしんしんと降る.
Người tuyết và lều tuyết
Người tuyết Nhật Bản, 雪だるま (yukidaruma), thường gồm hai khối cầu chứ không phải ba: tên gọi lấy từ búp bê Daruma tròn trịa. Trẻ em chơi ném tuyết, 雪合戦 (yukigassen, “trận chiến tuyết”), và ở một số thị trấn nhiều tuyết, các em dựng かまくら (kamakura), những chiếc lều tuyết để ngồi quanh lò than nhỏ và đãi khách bánh gạo.
Xứ tuyết
Phía Nhật Bản hướng ra biển Nhật Bản, từ Hokkaido xuống Niigata và xa hơn nữa, là một trong những vùng có người ở nhiều tuyết nhất thế giới: gió lạnh từ lục địa hút hơi ẩm trên biển rồi trút xuống núi thành tuyết. Tiểu thuyết 雪国 (Yukiguni, “Xứ tuyết”) của Kawabata Yasunari lấy bối cảnh ở đây, và Sapporo tổ chức lễ hội tuyết nổi tiếng vào tháng 2 hằng năm.
Yuki-onna, người phụ nữ tuyết
Trong văn hóa dân gian, 雪女 (yuki-onna) là người phụ nữ da trắng nhợt xuất hiện trong bão tuyết. Câu chuyện nổi tiếng nhất về cô, được Lafcadio Hearn kể lại trong Kwaidan (1904), nói về một chàng tiều phu trẻ được cô tha mạng với một điều kiện: không bao giờ kể với ai những gì đã thấy. Tuyết còn rơi trong nhiều truyện cổ tích Nhật Bản khác, từ “Tượng jizō và những chiếc nón rơm” đến “Hạc đền ơn”.
今日はあさからゆきがふっています。
Hôm nay tuyết rơi từ sáng. Truyện: Chú mèo tuyết
シロはまどの前で、小さいゆきのねこをつくって、ひのこに見せます。
Trước cửa sổ, Shiro nặn một con mèo tuyết nhỏ rồi cho Hinoko xem. Truyện: Chú mèo tuyết
Hoa trong tiếng Nhật: 花 (hana)
“Hoa” trong tiếng Nhật là 花 (hana). Từ này có trong 花見 (hanami, ngắm hoa anh đào) và 花火 (hanabi, pháo hoa, nghĩa đen là “hoa lửa”).
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| 花見 | はなみhanami | Ngắm hoa anh đào, buổi picnic mùa xuân. |
| 花火 | はなびhanabi | Pháo hoa, “hoa lửa”. |
| 花びら | はなびらhanabira | Cánh hoa. |
| 花束 | はなたばhanataba | Bó hoa. |
| 生け花 | いけばなikebana | Nghệ thuật cắm hoa. |
| 花言葉 | はなことばhanakotoba | Ngôn ngữ của các loài hoa. |
Tìm hiểu thêm về 花
Chữ kanji 花 và các cách đọc
花 ghép bộ 艹, bộ “thảo”, với 化, phần cho cách đọc か (ka). Đứng một mình, chữ này đọc là はな (hana); trong từ ghép thường đọc là か: 開花 (kaika, nở hoa), 花粉 (kafun, phấn hoa), 花瓶 (kabin, bình hoa).
Hãy cẩn thận với 鼻 (hana, “mũi”): hai từ nghe giống nhau. Cao độ giúp phân biệt khi có trợ từ theo sau: trong 花が, giọng hạ xuống sau hana, còn trong 鼻が, giọng giữ nguyên.
Hanami, hanabi và các từ khác về hoa
花見 (hanami) là tục picnic dưới tán hoa anh đào vào mùa xuân; trong thơ cổ, 花 đứng một mình thường có nghĩa là hoa anh đào. 花火 (hanabi), “hoa lửa”, là pháo hoa của các lễ hội mùa hè. 花びら (hanabira) là cánh hoa, 花束 (hanataba) là bó hoa, và 生け花 (ikebana) là nghệ thuật cắm hoa.
Thành ngữ với hana
花より団子 (hana yori dango, “bánh dango hơn hoa”) nói về người coi trọng cái thiết thực hơn cái đẹp, như người đi picnic quan tâm đến đồ ăn hơn là hoa. 高嶺の花 (takane no hana, “bông hoa trên đỉnh núi cao”) là người hoặc điều ngoài tầm với. 言わぬが花 (iwanu ga hana) nghĩa là có những điều không nói ra thì hơn.
Tặng hoa
Nhật Bản có 花言葉 (hanakotoba), ngôn ngữ của các loài hoa. 菊 (kiku, hoa cúc) là biểu tượng của hoàng gia và xuất hiện trên hộ chiếu Nhật Bản, nhưng cũng là hoa của tang lễ và mộ phần, nên không ai mang đến khi thăm người bệnh. Cây trồng trong chậu cũng được tránh: cây bén rễ (根付く, netsuku) nghe giống nằm liệt giường (寝付く, netsuku).
Hana trong tên người
花 cũng là chữ được yêu thích trong tên riêng. 花子 (Hanako) từ lâu là tên mẫu trên các biểu mẫu và trong sách giáo khoa, và Hana, viết bằng 花 hoặc cách khác, vẫn là tên phổ biến của các bé gái.
小さくてあおいはなです。
Đó là một bông hoa nhỏ màu xanh lam. Truyện: Bông hoa của Shiro
「明日の花見、ばしょをとるのはけんの仕事だよ」
“Ngày mai đi ngắm hoa anh đào (hanami), giữ chỗ là việc của con đấy, Ken.” Truyện: Chỗ ngắm hoa anh đào
Danh sách JLPT đầy đủ
Toàn bộ từ của từng trình độ, kèm câu trong truyện của hinoko nếu có.
- Từ vựng JLPT N5: danh sách đầy đủ 718 từ
19 từ của trang này
- Từ vựng JLPT N4: danh sách đầy đủ 668 từ
5 từ của trang này
- Từ vựng JLPT N3: danh sách đầy đủ 2.140 từ
4 từ của trang này
- Từ vựng JLPT N2: danh sách đầy đủ 1.905 từ
1 từ của trang này
Các chủ đề khác
Câu hỏi về thời tiết và các mùa
“Trời đang mưa” trong tiếng Nhật nói thế nào?
雨が 降っています (あめが ふっています), nghĩa đen là “mưa đang rơi”. Tuyết cũng rơi: 雪が 降る.
Bốn mùa trong tiếng Nhật là gì?
春 (はる) mùa xuân, 夏 (なつ) mùa hè, 秋 (あき) mùa thu và 冬 (ふゆ) mùa đông. Ở phần lớn các vùng, mùa mưa, 梅雨 (つゆ), đến trước mùa hè, từ tháng 6 đến giữa tháng 7.
Nói về thời tiết thế nào?
Bằng một nhận xét ngắn để người nghe đồng tình: いい 天気ですね (“trời đẹp nhỉ?”) hoặc 寒いですね (“lạnh nhỉ?”). Đây là cách rất phổ biến để bắt chuyện.
Chưa tìm thấy câu trả lời?
Hãy gửi email cho chúng tôi theo địa chỉ contact@hinoko-japanese.com: chúng tôi trả lời bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp.