Trợ từ tiếng Nhật (助詞): hướng dẫn cho người học
Trợ từ là những từ ngắn đặt sau một từ để cho biết vai trò của từ đó trong câu: は đánh dấu chủ đề, が đánh dấu chủ ngữ, を đánh dấu tân ngữ, に chỉ thời điểm hoặc điểm đến, で chỉ nơi diễn ra hành động. Tiếng Nhật không có giới từ đứng trước từ như “ở”, “với”, “bằng” trong tiếng Việt, mà dùng trợ từ đứng sau từ.
は và が: chủ đề và chủ ngữ
は, đọc là wa, đánh dấu chủ đề: điều đang được nói đến. 私は学生です (watashi wa gakusei desu) nghĩa là “Tôi là sinh viên”, dịch sát là “về phần tôi, sinh viên”. が đánh dấu chủ ngữ, thường là thông tin mới hoặc câu trả lời cho một câu hỏi: 誰が来ましたか (dare ga kimashita ka), “Ai đã đến?”, 田中さんが来ました (Tanaka-san ga kimashita), “Tanaka-san đã đến”.
が còn đánh dấu điều bạn thích, muốn, hiểu hoặc có: 猫が好きです (neko ga suki desu), “Tôi thích mèo”, 日本語が分かります (nihongo ga wakarimasu), “Tôi hiểu tiếng Nhật”, và người hoặc vật có mặt ở một nơi, khi đi với ある và いる: 公園に犬がいます (kōen ni inu ga imasu), “Trong công viên có một con chó”.
“Tôi đọc sách cùng bạn ở thư viện.”
を, に, で, へ: tân ngữ, thời gian, nơi chốn, phương hướng
を, đọc là o, đánh dấu tân ngữ trực tiếp: パンを食べる (pan o taberu), “ăn bánh mì”. に chỉ thời điểm (七時に起きる, shichiji ni okiru, “thức dậy lúc bảy giờ”), điểm đến (学校に行く, gakkō ni iku, “đi đến trường”), nơi có người hoặc vật (部屋に猫がいる, heya ni neko ga iru, “trong phòng có con mèo”) và người nhận (友達に手紙を書く, tomodachi ni tegami o kaku, “viết thư cho bạn”).
で chỉ nơi hành động diễn ra (図書館で勉強する, toshokan de benkyō suru, “học ở thư viện”) và phương tiện (バスで行く, basu de iku, “đi bằng xe buýt”; 箸で食べる, hashi de taberu, “ăn bằng đũa”). へ, đọc là e, chỉ phương hướng, khá giống に: 日本へ行く (nihon e iku), “đi Nhật Bản”.
と, も, の: và, cũng, của
と nghĩa là “và” khi nối danh từ (パンと牛乳, pan to gyūnyū, “bánh mì và sữa”) và “cùng với” (友達と行く, tomodachi to iku, “đi cùng bạn”); と còn dùng để kết thúc lời trích dẫn: 「はい」と言った, “(anh ấy) đã nói ‘vâng’”. も nghĩa là “cũng” và thay thế は, が hoặc を: 私も行きます (watashi mo ikimasu), “Tôi cũng đi”. の nối hai danh từ để chỉ sở hữu hoặc miêu tả: 私の本 (watashi no hon), “sách của tôi”, 日本語の先生 (nihongo no sensei), “giáo viên tiếng Nhật”.
から, まで và trợ từ cuối câu か, よ, ね
から nghĩa là “từ” (九時から, kuji kara, “từ chín giờ”) và, khi đứng sau một câu, nghĩa là “vì” (雨だから, ame da kara, “vì trời mưa”). まで nghĩa là “cho đến” hoặc “đến tận”: 五時まで (goji made), “đến năm giờ”, 駅まで歩く (eki made aruku), “đi bộ đến ga”.
Ở cuối câu, か biến câu đó thành câu hỏi: 学生ですか (gakusei desu ka), “Bạn là sinh viên à?”. よ báo thông tin mới hoặc nhấn mạnh: おいしいよ (oishii yo), “ngon lắm đấy”. ね tìm sự đồng tình: いい天気ですね (ii tenki desu ne), “trời đẹp nhỉ”.
Lỗi thường gặp
Trợ từ は viết là ha nhưng đọc là wa, を đọc là o, へ đọc là e. Với nơi chốn, に dùng khi ở hoặc đi đến một nơi, で dùng khi làm việc gì đó tại một nơi: 公園にいる (kōen ni iru), “ở công viên”, nhưng 公園で遊ぶ (kōen de asobu), “chơi ở công viên”.
Phải nói 猫が好き (neko ga suki), không nói 猫を好き: 好き là tính từ, không phải động từ. Và sau từ để hỏi, dùng が, không bao giờ dùng は: 誰が (dare ga, ai), 何が (nani ga, cái gì).
Tóm tắt các trợ từ chính
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| は | wa | Chủ đề: “về phần…”; viết là ha, đọc là wa. |
| が | ga | Chủ ngữ; còn chỉ điều bạn thích, muốn hoặc có. |
| を | o | Tân ngữ trực tiếp; viết là wo, đọc là o. |
| に | ni | Thời điểm, điểm đến, nơi có người hoặc vật, người nhận. |
| で | de | Nơi diễn ra hành động; phương tiện: bằng. |
| へ | e | Phương hướng: về phía; viết là he, đọc là e. |
| と | to | Và (nối danh từ); cùng với; trích dẫn. |
| も | mo | Cũng; thay thế は, が, を. |
| の | no | Của: nối hai danh từ. |
| から | kara | Từ; sau một câu: vì. |
| まで | made | Cho đến; đến tận. |
| か | ka | Giống dấu chấm hỏi, đặt ở cuối câu. |
| よ | yo | Cuối câu: thông tin mới, nhấn mạnh. |
| ね | ne | Cuối câu: tìm sự đồng tình. |
Trong truyện của hinoko
ゆいはいぬが大すきです。
Yui rất thích chó. Truyện: Tem hình mèo
けんはスマホでゲームをしています。
Ken đang chơi trò chơi trên điện thoại. Truyện: Chuyến xe buýt ra biển
にちようび、けんとエマはえいがを見に行きました。
Chủ nhật, Ken và Emma đi xem phim. Truyện: Ở rạp chiếu phim
でも、けんははじめからおわりまで、めをあけませんでした。
Nhưng từ đầu đến cuối, Ken không hề mở mắt. Truyện: Ở rạp chiếu phim
かぜもすずしいです。
Gió cũng thật mát. Truyện: Chuyến xe buýt ra biển
「ねこがたくさんいますね」
“Nhiều mèo quá nhỉ.” Truyện: Tem hình mèo
Xem thêm
Câu hỏi thường gặp về trợ từ tiếng Nhật
は và が khác nhau thế nào?
は đánh dấu chủ đề, điều mà câu đang nói đến; が đánh dấu chủ ngữ, thường là thông tin mới hoặc câu trả lời cho một câu hỏi. Với câu hỏi だれが来ましたか (“Ai đã đến?”), câu trả lời là 田中さんが来ました, dùng が.
Vì sao trợ từ は đọc là wa?
Vì trợ từ này vẫn giữ cách viết cũ dù cách phát âm đã thay đổi. Cuộc cải cách chính tả năm 1946 giữ nguyên cách viết của các trợ từ は, へ và を, đọc là wa, e và o.
Chỉ nơi chốn dùng に hay で?
に chỉ nơi có người, vật hoặc nơi bạn đi đến: 公園にいます (“Tôi đang ở công viên”), 公園に行きます (“Tôi đi đến công viên”). で chỉ nơi hành động diễn ra: 公園で遊びます (“Tôi chơi ở công viên”).
Chưa tìm thấy câu trả lời?
Hãy gửi email cho chúng tôi theo địa chỉ contact@hinoko-japanese.com: chúng tôi trả lời bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp.